Hai công thức C₆H₁₂O₆ không có nghĩa hai sản phẩm giống nhau
Đun nóng dung dịch saccharose trong môi trường acid thích hợp, hoặc dùng enzyme phù hợp, saccharose bị thủy phân tạo **glucose và fructose**:
$$\begin{aligned}&C_{12}H_{22}O_{11}+H_2O\\&\quad\to C_6H_{12}O_6\ (\text{glucose})\\&\qquad+C_6H_{12}O_6\ (\text{fructose}).\end{aligned}$$
Glucose và fructose có cùng công thức phân tử nhưng cấu tạo khác nhau. Không ghi sản phẩm là “hai glucose”. H₂O tham gia phản ứng giúp vế trái có tổng 24 H và 12 O, đúng bằng hai sản phẩm.
Với 1 mol saccharose thủy phân hoàn toàn, thu được 1 mol glucose và 1 mol fructose. Saccharose chưa thủy phân không tráng bạc trong điều kiện đã học; sau thủy phân, hỗn hợp sản phẩm có thể cho phản ứng tráng bạc. Khi nhận biết phải biết mẫu đã được xử lí như thế nào.
Saccharose dùng làm chất tạo ngọt trong chế biến thực phẩm. Glucose cung cấp năng lượng và là nguyên liệu lên men; không vì cơ thể cần năng lượng mà suy ra dùng càng nhiều đường càng tốt.
Vì sao khối lượng đường sản phẩm tăng?
Thủy phân hoàn toàn 3,42 g saccharose; M(saccharose) = 342 g/mol, M(glucose) = M(fructose) = 180 g/mol.
Có $n_{\text{saccharose}}=3{,}42/342=0{,}01$ mol. Mỗi sản phẩm có 0,01 mol, tức 1,80 g. Tổng khối lượng hai đường bằng 3,60 g, lớn hơn 3,42 g do đã nhận thêm 0,18 g nước.
Bài luyện
Thủy phân hoàn toàn saccharose trong điều kiện thích hợp tạo những chất nào?
Hai sản phẩm cùng công thức phân tử nhưng không cùng cấu tạo.
Đúng: một glucose và một fructose theo mỗi saccharose.
Đây là phản ứng lên men glucose.
Đây là sản phẩm xà phòng hóa chất béo.
Lời giải
Saccharose + nước → glucose + fructose khi có điều kiện thủy phân thích hợp. Không gọi cả hai sản phẩm là glucose dù đều có công thức C₆H₁₂O₆. Chọn B.
Bài luyện
Thủy phân hoàn toàn 6,84 g saccharose. Lấy M(saccharose) = 342 g/mol, M(glucose) = 180 g/mol. Khối lượng glucose thu được (không tính fructose) là bao nhiêu?
Không thể gán toàn bộ khối lượng saccharose cho một sản phẩm.
Đây là tổng glucose và fructose, không phải riêng glucose.
Đúng: 6,84/342 × 180 = 3,60 g.
Đã chia hai thêm một lần.
Lời giải
n(saccharose) = 6,84/342 = 0,02 mol. Tỉ lệ saccharose : glucose là 1 : 1, nên m(glucose) = 0,02 × 180 = 3,60 g. Fructose là phần sản phẩm khác, không cộng vào khối lượng glucose. Chọn C.