Một phân tử lớn được tạo bởi nhiều đơn vị lặp

**Polymer** là chất có khối lượng phân tử rất lớn, do nhiều đơn vị nhỏ gọi là **mắt xích** nối với nhau. **Monomer** là phân tử nhỏ tham gia tạo polymer. Hai thuật ngữ không đồng nghĩa: monomer là chất ban đầu, mắt xích là phần lặp trong mạch đã hình thành.
Với polyethylene (PE), monomer là ethylene CH₂=CH₂; mắt xích là –CH₂–CH₂–. Khi tạo mạch, liên kết đôi của ethylene chuyển thành các liên kết đơn để nối các đơn vị lại. Trong công thức polymer, n cho biết số mắt xích, không phải số nguyên tử carbon.
Có thể gặp mạch **không phân nhánh**, **phân nhánh** và **mạng không gian**. Ở mạng không gian, các mạch được nối với nhau bằng liên kết; không chỉ là nhiều sợi đặt cạnh nhau.
Theo nguồn gốc, tinh bột, cellulose, protein và cao su thiên nhiên là polymer thiên nhiên; PE, PP, nylon là polymer tổng hợp. Phần lớn polymer thường gặp là chất rắn, không bay hơi, không tan trong nước; tính tan và biến đổi khi đun nóng còn phụ thuộc loại polymer. Không coi mọi polymer đều nóng chảy hoặc tan giống nhau.
Đọc n trong công thức PE
Với công thức $(-CH_2-CH_2-)_n$, một mắt xích có 2 C và 4 H. Nếu một mạch có 1 000 mắt xích thì phần mắt xích chứa 2 000 C, không phải 1 000 C.
Khi so sánh monomer với mắt xích, cần đọc cả liên kết: ethylene có C=C, còn mắt xích PE có C–C. Không giữ nguyên liên kết đôi rồi nối thêm làm carbon vượt hóa trị IV.
Bài luyện
Dãy nào chỉ gồm polymer thiên nhiên?
Đây là các polymer tổng hợp.
Các chất này không phải polymer có nhiều mắt xích.
PE là polymer tổng hợp; saccharose không phải polymer trong bài học.
Đúng: cả ba là polymer có nguồn gốc thiên nhiên.
Lời giải
Cellulose, protein và cao su thiên nhiên đều là polymer thiên nhiên. Không nhầm phân tử nhỏ như glucose với polymer tạo từ nhiều đơn vị nhỏ. Chọn D.
Bài luyện
Trong PE có công thức (–CH₂–CH₂–)ₙ, mắt xích là phần nào?
Đây là monomer ethylene với liên kết đôi, không phải đơn vị lặp trong mạch PE.
Đúng: phần này lặp lại n lần trong mạch.
Đây là công thức glucose, không liên quan mắt xích PE.
n đếm mắt xích trong mạch, không phải số mạch.
Lời giải
Mắt xích là phần lặp –CH₂–CH₂–. Monomer ethylene CH₂=CH₂ có liên kết đôi trước khi trùng hợp; không viết nguyên monomer làm mắt xích PE. Chọn B.