Căn bậc hai và căn bậc hai số học
Ta có $6^2=36$ và $(-6)^2=36$, nên 6 và $-6$ đều là căn bậc hai của 36. Tuy nhiên, kí hiệu $\sqrt{36}$ chỉ biểu thị căn bậc hai số học của 36, tức là số không âm 6. Vì vậy, cần phân biệt “các căn bậc hai của 36” với “giá trị của $\sqrt{36}$”.
Căn bậc hai của một số thực không âm
Căn bậc hai của số thực không âm $a$ là số thực $x$ thỏa mãn $x^2=a$.
| Số a | Các căn bậc hai trong tập số thực |
|---|---|
| $a>0$ | $\sqrt a$ và $-\sqrt a$ |
| $a=0$ | Chỉ có 0 |
| $a<0$ | Không có |
Với $a\ge0$, $\sqrt a$ là căn bậc hai **số học**, luôn không âm. Do đó $\sqrt{25}=5$, không viết bằng ±5. Nếu hỏi tất cả nghiệm của $x^2=25$, ta mới trả lời x=5 hoặc x=-5.
Phân biệt căn bậc hai và căn bậc hai số học
Giá trị của $\sqrt{64}$ là:
Đúng. Kí hiệu căn bậc hai số học biểu thị giá trị không âm.
-8 là một căn bậc hai của 64 nhưng không là giá trị của kí hiệu này.
Đây là câu trả lời cho các căn bậc hai của 64, không phải giá trị của $\sqrt{64}$.
Bình phương 32 không bằng 64.
Lời giải
$8^2=64$ và 8 không âm, nên $\sqrt{64}=8$. Chọn A.
Căn của một bình phương
Với mọi số thực $a$, $\sqrt{a^2}=|a|$. Căn ở vế trái không âm, nên ta phải giữ giá trị tuyệt đối.
Ví dụ $\sqrt{(-7)^2}=|-7|=7$. Với $x<2$, ta có $x-2<0$ nên $\sqrt{(x-2)^2}=|x-2|=2-x$. Nếu $x\ge2$, kết quả là x-2.
Khi nào căn thức có nghĩa?
Biểu thức $\sqrt A$ được gọi là căn thức bậc hai, trong đó A là biểu thức dưới dấu căn. Điều kiện xác định là $A\ge0$.
Ví dụ $\sqrt{5-2x}$ có nghĩa khi $5-2x\ge0$, tức $x\le\frac52$. Tại x=2, giá trị bằng 1; tại x=3, dưới căn bằng -1 nên không có giá trị thực.
Nếu căn nằm ở mẫu, còn cần mẫu khác 0. Vì vậy $\frac1{\sqrt{x-1}}$ cần x>1, còn riêng $\sqrt{x-1}$ chỉ cần x≥1.
So sánh và dùng máy tính
Với $0\le a<b$, ta có $\sqrt a<\sqrt b$. Vì $9<11<16$ nên $3<\sqrt{11}<4$.
Dùng chức năng căn bậc hai của máy tính cho $\sqrt{11}\approx3{,}3166\ldots$; làm tròn đến hàng phần trăm được 3,32. Hai căn bậc hai của 11 xấp xỉ 3,32 và -3,32. Giữ dấu $\approx$ khi đã làm tròn; nếu cần tính tiếp, nên giữ giá trị đầy đủ trong máy.
Tìm điều kiện rồi tính giá trị
Với $A=\sqrt{3x+6}$, kết luận nào đúng về điều kiện xác định và giá trị của A tại $x=1$?
Dấu bằng phải được nhận vì tại $x=-2$ biểu thức dưới căn bằng 0.
Đúng. Điều kiện là $x\ge-2$ và căn bậc hai số học của 9 bằng 3.
Chiều của bất phương trình đã bị đảo sai.
Căn bậc hai số học không nhận giá trị âm.
Lời giải
Căn thức xác định khi
$$3x+6\ge0\Rightarrow x\ge-2.$$
Giá trị $x=1$ thỏa điều kiện. Khi đó $A=\sqrt{3\cdot1+6}=\sqrt9=3$. Chọn B.
Rút gọn theo điều kiện của biến
Với $x<0$, biểu thức $\sqrt{9x^2}$ rút gọn thành:
Với $x<0$, biểu thức $3x$ âm trong khi căn bậc hai số học không âm.
Hệ số 9 nằm dưới căn nên đưa ra ngoài thành 3, không phải 9.
Đúng. Phải viết giá trị tuyệt đối rồi dùng điều kiện $x<0$.
Biểu thức này âm khi $x<0$ và hệ số cũng chưa được khai căn đúng.
Lời giải
Ta có
$$\sqrt{9x^2}=\sqrt{(3x)^2}=|3x|.$$
Vì $x<0$ nên $3x<0$, do đó $|3x|=-3x$. Kết quả này không âm trong điều kiện đã cho. Chọn C.
Kiến thức cần nhớ
Số dương $a$ có hai căn bậc hai là $\sqrt a$ và $-\sqrt a$; số 0 chỉ có một căn bậc hai là 0; số âm không có căn bậc hai trong tập số thực. Căn thức $\sqrt A$ xác định khi $A\ge0$, và $\sqrt{A^2}=|A|$.
Đang học