Tiên đề Euclid về đường thẳng song song

Qua một điểm ở ngoài một đường thẳng, chỉ có **một** đường thẳng song song với đường thẳng đó.
Phát biểu gồm đủ ba ý:
- có một đường thẳng đã cho;
- có một điểm nằm ngoài đường thẳng ấy;
- chỉ có duy nhất một đường thẳng đi qua điểm và song song với đường đã cho.
Từ tính duy nhất này, nếu hai đường thẳng cùng đi qua điểm $M$ và cùng song song với $a$ thì chúng phải trùng nhau.
Tính chất của hai đường thẳng song song

Nếu một đường thẳng cắt hai đường thẳng song song thì:
- hai góc so le trong bằng nhau;
- hai góc đồng vị bằng nhau.
Từ đó, hai góc trong cùng phía có tổng $180^\circ$.
Đây là chiều suy luận từ **hai đường thẳng song song** đến **quan hệ góc**. Nó ngược chiều với dấu hiệu nhận biết đã học ở bài trước.
Hai hệ quả thường dùng
Từ tiên đề và tính chất song song có hai kết luận quen thuộc:
1. Một đường thẳng vuông góc với một trong hai đường thẳng song song thì cũng vuông góc với đường thẳng còn lại.
2. Hai đường thẳng phân biệt cùng song song với một đường thẳng thứ ba thì song song với nhau.
Khi áp dụng, cần nêu đúng dữ kiện song song hoặc vuông góc làm căn cứ.
Ví dụ: tính góc qua cát tuyến
Cho $xy\parallel x'y'$, đường thẳng $zz'$ cắt hai đường này tại $A$, $B$ và $\widehat{BAy}=50^\circ$.
Góc $ABx'$ so le trong với góc $BAy$, nên
$$\widehat{ABx'}=\widehat{BAy}=50^\circ.$$
Góc $y'Bz'$ đồng vị với góc $BAy$, nên
$$\widehat{y'Bz'}=50^\circ.$$
Ở mỗi dòng, dữ kiện $xy\parallel x'y'$ cho phép dùng tính chất hai đường thẳng song song.
Phát biểu tiên đề Euclid
Phát biểu nào đúng với tiên đề Euclid về đường thẳng song song?
Qua một điểm có vô số đường thẳng.
Một đường đi qua điểm nằm trên đường thẳng đã cho sẽ cắt đường ấy tại chính điểm đó.
Phát biểu thiếu điểm đi qua và không thể có một đường song song với mọi đường thẳng.
Đúng. Phát biểu có đủ đường thẳng, điểm nằm ngoài và tính duy nhất.
Lời giải
Tiên đề phải nêu điểm nằm ngoài đường thẳng và tính duy nhất của đường thẳng song song đi qua điểm ấy. Chọn D.
Tính góc đồng vị
Cho $a\parallel b$. Đường thẳng $c$ cắt $a$, $b$ và tạo một cặp góc đồng vị. Nếu một góc bằng $112^\circ$ thì góc kia bằng
$68^\circ$ là số đo góc kề bù với góc $112^\circ$.
Đúng. Hai góc đồng vị bằng nhau.
Không nhân đôi số đo của góc đồng vị.
Số đo một góc không vượt quá $180^\circ$.
Lời giải
Khi một cát tuyến cắt hai đường thẳng song song, hai góc đồng vị bằng nhau. Vì vậy góc kia bằng $112^\circ$. Chọn B.
Kiến thức cần nhớ
Tiên đề Euclid khẳng định tính duy nhất của đường song song qua một điểm ngoài đường thẳng. Khi đã có hai đường thẳng song song, dùng các cặp góc so le trong hoặc đồng vị để chuyển số đo.