Xếp các khối lập phương đơn vị

Một hình hộp có $a$ khối theo chiều dài, $b$ khối theo chiều rộng thì mỗi lớp có $ab$ khối lập phương đơn vị. Nếu có $c$ lớp, toàn bộ hình hộp có $abc$ khối.
Vì thế, hình hộp chữ nhật có ba kích thước $a,b,c$ thì
$$V=abc.$$
Hình lập phương cạnh $a$ có ba kích thước bằng nhau nên
$$V=a^3.$$
Nếu các kích thước đo bằng xentimét thì thể tích đo bằng xentimét khối, kí hiệu cm$^3$.
Quy trình tính thể tích
Có thể thực hiện theo ba bước:
1. Đổi các kích thước về cùng một đơn vị độ dài.
2. Xác định đúng chiều dài, chiều rộng, chiều cao rồi nhân ba kích thước.
3. Ghi đơn vị khối.
Khi tìm một kích thước chưa biết, lấy thể tích chia cho tích hai kích thước đã biết. Chẳng hạn, nếu $V=abc$ thì
$$b=\frac{V}{ac}.$$
Không cộng ba kích thước khi tính thể tích.
Thể tích và dung tích

Trong các bài toán chứa nước hoặc chất lỏng, dùng các quan hệ:
$$1\text{ lít}=1\text{ dm}^3=1\,000\text{ cm}^3.$$
Vì vậy, một hộp có dung tích $1$ lít có thể tích lòng trong bằng $1\,000$ cm$^3$.
Khi vật chìm hoàn toàn trong nước, phần thể tích nước dâng thêm bằng thể tích phần vật chìm, nếu bỏ qua các ảnh hưởng khác.
Ví dụ: tìm kích thước chưa biết
Một hộp sữa dạng hình hộp chữ nhật có dung tích $1$ lít, dài $10$ cm và cao $20$ cm. Gọi chiều rộng là $b$ cm.
Đổi $1$ lít $=1\,000$ cm$^3$. Ta có
$$10\cdot b\cdot20=1\,000.$$
Suy ra
$$b=\frac{1\,000}{10\cdot20}=5\text{ cm}.$$
Việc đổi lít sang xentimét khối phải làm trước khi lập phép tính.
Tính thể tích hình hộp
Một hình hộp chữ nhật dài $5$ cm, rộng $4$ cm, cao $3$ cm có thể tích bằng
Đúng. Thể tích bằng tích ba kích thước.
Đây không phải tích của ba kích thước.
$94$ cm$^2$ là diện tích toàn phần, không phải thể tích.
$12$ chỉ là tích của hai kích thước $4$ và $3$.
Lời giải
Thể tích là $V=5\cdot4\cdot3=60$ cm$^3$. Chọn A.
Từ diện tích đến thể tích
Một hình lập phương có diện tích xung quanh bằng $100$ cm$^2$. Thể tích của hình lập phương bằng
Không dùng trực tiếp số đo diện tích làm số đo thể tích.
Đúng. Cạnh bằng $5$ cm nên thể tích bằng $125$ cm$^3$.
$25$ là $a^2$, chưa phải thể tích.
Đã nhân $100$ với cạnh $5$ nhưng $100$ là diện tích bốn mặt bên, không phải diện tích đáy.
Lời giải
Ta có $4a^2=100$, nên $a^2=25$ và $a=5$ cm. Do đó $V=a^3=5^3=125$ cm$^3$. Chọn B.
Kiến thức cần nhớ
Hình hộp chữ nhật có $V=abc$; hình lập phương có $V=a^3$. Các kích thước phải cùng đơn vị, kết quả dùng đơn vị khối và $1$ lít $=1$ dm$^3=1\,000$ cm$^3$.