Đại lượng tỉ lệ thuận

Nếu đại lượng $y$ liên hệ với đại lượng $x$ theo công thức $$y=ax\qquad(a\ne0),$$ thì $y$ tỉ lệ thuận với $x$ theo hệ số tỉ lệ $a$. Với $x\ne0$, $$a=\frac yx.$$ Nếu $y$ tỉ lệ thuận với $x$ theo hệ số $a$ thì $x$ tỉ lệ thuận với $y$ theo hệ số $1/a$.

Với hai đại lượng tỉ lệ thuận, tỉ số của hai giá trị tương ứng luôn không đổi: $$\frac{y_1}{x_1}=\frac{y_2}{x_2}=\cdots=a.$$ Do đó $$\frac{y_1}{y_2}=\frac{x_1}{x_2}.$$ Khi kiểm tra một bảng, tính $y/x$ ở nhiều cột. Nếu các tỉ số không bằng nhau thì hai đại lượng không tỉ lệ thuận.

Cần xác định rõ hai đại lượng và điều kiện giữ nguyên. Chẳng hạn, với cùng đơn giá, số tiền tỉ lệ thuận với số lượng hàng. Có hai cách quen thuộc: - tìm $a$ rồi dùng $y=ax$; - lập $\dfrac{y_1}{x_1}=\dfrac{y_2}{x_2}$. Nếu chia một tổng thành các phần tỉ lệ thuận với $m,n,p$, dùng $$\frac xm=\frac yn=\frac zp.$$