Tỉ số giữ đúng thứ tự hai đại lượng
Tỉ số của $a$ và $b$, với $b\ne0$, là thương
$$a:b=\frac ab.$$
Tỉ số “$a$ so với $b$” đặt $a$ ở trước và $b$ ở sau. Đảo thứ tự sẽ tạo một tỉ số khác.
Với hai đại lượng cùng loại, phải đổi chúng về cùng đơn vị trước khi lập tỉ số. Sau khi đổi, tỉ số là một số và không kèm đơn vị.
Tỉ số phần trăm là tỉ số có mẫu 100
Tỉ số phần trăm của $a$ và $b$, với $b\ne0$, là
$$\frac ab\cdot100\%.$$
Ví dụ, tỉ số phần trăm của $57$ và $200$ là
$$\frac{57}{200}\cdot100\%=28{,}5\%.$$
Kết quả $28{,}5\%$ cho biết cứ $100$ phần của đại lượng đứng sau thì đại lượng đứng trước tương ứng $28{,}5$ phần.
Ví dụ: đổi cùng đơn vị trước khi tính
Khi xay $3$ tấn thóc thu được $1\,995$ kg gạo. Đổi $3$ tấn $=3\,000$ kg.
Tỉ số phần trăm khối lượng gạo so với thóc là:
$$\frac{1\,995}{3\,000}\cdot100\%=66{,}5\%.$$
Không được lấy $1\,995:3$ vì hai số đang ở hai đơn vị khác nhau.
Lập tỉ số đúng thứ tự
Tỉ số của $57$ g so với $200$ g là:
Đây là tỉ số của $200$ so với $57$, đã đảo thứ tự.
Hiệu hai số không phải tỉ số.
Đúng. Số đứng trước được đặt ở tử.
Muốn viết phần trăm còn phải tính $\dfrac{57}{200}\cdot100\%=28{,}5\%$.
Lời giải
Hai đại lượng đã cùng đơn vị gam. Tỉ số của $57$ so với $200$ là $57:200=\dfrac{57}{200}$. Chọn C.
Tính tỉ số phần trăm
Khối lượng $1\,995$ kg bằng bao nhiêu phần trăm của $3$ tấn?
Đúng. Hai đại lượng đã được đổi về cùng đơn vị trước khi chia.
Dấu phẩy đã đặt sai một hàng.
Kết quả lớn hơn $100\%$ không phù hợp vì $1\,995<3\,000$.
Không lấy hiệu hoặc đảo tỉ số khi tính phần trăm.
Lời giải
Đổi $3$ tấn $=3\,000$ kg. Khi đó $\dfrac{1\,995}{3\,000}\cdot100\%=66{,}5\%$. Chọn A.
Kiến thức cần nhớ
Tỉ số của $a$ và $b$ là $a:b$, với $b\ne0$. Tỉ số phần trăm bằng tỉ số đó nhân $100\%$. Hai đại lượng cùng loại phải được đổi về cùng đơn vị và giữ đúng thứ tự trước khi tính.