Hai phép tính trên tia số

Phép cộng hai số tự nhiên $a,b$ cho một số tự nhiên gọi là tổng:
$$a+b=c.$$
Trong đó $a,b$ là các **số hạng**, $c$ là **tổng**.
Nếu $a=b+c$ thì có phép trừ $a-b=c$. Trong đó $a$ là **số bị trừ**, $b$ là **số trừ**, $c$ là **hiệu**. Trong $\mathbb N$, phép trừ $a-b$ chỉ thực hiện được khi $a\ge b$.
Tính chất của phép cộng
Phép cộng số tự nhiên có các tính chất:
$$a+b=b+a \quad\text{(giao hoán)},$$
$$ (a+b)+c=a+(b+c) \quad\text{(kết hợp)}.$$
Ngoài ra, $a+0=0+a=a$. Khi cộng nhiều số, có thể đổi chỗ và nhóm các số hạng để tạo thành số tròn chục, tròn trăm hoặc tròn nghìn.
Ví dụ: tính một cách hợp lí
Tính $66+289+134+311$.
Ghép các số hạng tạo tổng tròn trăm:
\[
\begin{aligned}
66+289+134+311
&=(66+134)+(289+311)\\
&=200+600\\
&=800.
\end{aligned}
\]
Việc đổi chỗ và nhóm số hạng được phép nhờ tính giao hoán và kết hợp của phép cộng.
Ví dụ: tìm số chưa biết bằng quan hệ phép tính
Tìm $x\in\mathbb N$ biết $25-x=18$.
Đẳng thức $25-x=18$ có nghĩa là $25=18+x$. Vì vậy
$$x=25-18=7.$$
Kiểm tra: $25-7=18$. Không cần dùng quy tắc “chuyển vế”; chỉ cần dựa vào quan hệ giữa phép cộng và phép trừ.
Điều kiện thực hiện phép trừ
Phép trừ nào thực hiện được trong tập hợp $\mathbb N$?
Vì $27<35$, hiệu không phải là số tự nhiên.
Đúng. Hai số bằng nhau nên hiệu bằng $0$.
Vì $19<20$, hiệu không thuộc $\mathbb N$.
Vì $0<6$, hiệu không thuộc $\mathbb N$.
Lời giải
Phép trừ $a-b$ thực hiện được trong $\mathbb N$ khi $a\ge b$. Chỉ có $48\ge48$, và $48-48=0\in\mathbb N$. Chọn B.
Tính hợp lí
Giá trị của $117+68+23$ bằng bao nhiêu?
Kết quả này nhỏ hơn $117+68=185$ nhưng biểu thức còn cộng thêm $23$.
Đúng. Có thể nhóm $117$ với $23$ để được $140$.
Đã cộng thừa $10$.
Đã cộng thừa $20$.
Lời giải
Nhóm $117+23=140$, rồi tính $140+68=208$. Vậy giá trị biểu thức là $208$. Chọn B.
Kiến thức cần nhớ
Phép cộng luôn thực hiện được trong $\mathbb N$; phép trừ $a-b$ chỉ thực hiện được khi $a\ge b$. Tính giao hoán và kết hợp của phép cộng giúp đổi chỗ, nhóm các số hạng để tính thuận tiện.