Bắt đầu từ một câu hỏi rõ ràng
Có thể khảo sát thời gian sử dụng mạng xã hội trong một ngày. Cần thống nhất đơn vị phút, cùng khoảng thời gian và cùng cách hỏi. Có thể thực hành trước với bảng dữ liệu mẫu dưới đây; khi khảo sát lớp, không cần ghi tên người trả lời.
Sắp xếp rồi tính
Mẫu minh họa của tám người, tính bằng phút, đã sắp xếp: $20,30,30,40,50,60,70,100$.
| Số phút | 20 | 30 | 40 | 50 | 60 | 70 | 100 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Tần số | 1 | 2 | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 |
Tổng tần số là $8$, tổng số phút là $400$. Trung bình bằng $50$ phút; trung vị bằng $(40+50)/2=45$ phút; mốt là $30$ phút. Nửa dưới có trung vị $Q_1=30$, nửa trên có $Q_3=65$, nên khoảng tứ phân vị là $35$ phút. Số trung bình cao hơn trung vị một phần do giá trị $100$ ở phía lớn.
Đo mức phân tán
Tổng bình phương độ lệch so với trung bình $50$ là
$$900+400+400+100+0+100+400+2500=4800.$$
Phương sai $s^2=4800/8=600$ phút bình phương; độ lệch chuẩn $s=\sqrt{600}\approx24{,}5$ phút. Trong bài học này ta chia cho số phần tử $n$. Khi dùng máy tính hoặc bảng tính, kiểm tra lựa chọn này; không lấy kết quả chia cho $n-1$.
Nhận xét một mẫu số liệu
Với mẫu thời gian $20,30,30,40,50,60,70,100$ phút, nhận xét nào phù hợp nhất?
Đúng: nhận xét dựa trên số liệu và nêu đúng giới hạn của mẫu.
Số trung bình của mẫu không phải mức dùng của từng người và mẫu chưa đại diện cho toàn trường.
Mốt là giá trị xuất hiện nhiều nhất, không phải số trung bình.
Giá trị lớn cần được kiểm tra, không thể tự ý loại bỏ.
Lời giải
Mốt của mẫu là $30$ phút vì xuất hiện nhiều nhất. Trung vị là $(40+50)/2=45$ phút. Khoảng biến thiên là $100-20=80$ phút, cho thấy các giá trị có chênh lệch. Đây chỉ là tám số liệu minh họa nên chưa thể suy rộng kết luận cho toàn trường.
Tổ chức khảo sát trong lớp
Theo hoạt động trong SGK, có thể thu ít nhất 30 phiếu cùng một mẫu hỏi, lập bảng tần số, tính các số đặc trưng rồi viết một đoạn nhận xét. Với số liệu bất thường, cần kiểm tra đơn vị và câu trả lời trước; không tự xóa chỉ vì giá trị lớn. Bản báo cáo gồm bảng dữ liệu đã bỏ thông tin cá nhân, bảng tính và phần nhận xét.
Nội dung của báo cáo
Nêu câu hỏi khảo sát, nhóm trả lời, đơn vị, bảng số liệu, số đặc trưng và nhận xét giới hạn trong dữ liệu thu được. Bảng biểu và phép tính cần giúp người đọc hiểu kết quả.
Đang học