Một ảnh chụp chưa kể đủ câu chuyện
Bạn nhận ảnh chụp “thông báo nghỉ học” trong nhóm. Ta chưa biết ảnh do ai đăng, dành cho trường nào hay của năm nào. Trước khi chuyển tiếp, cần quay về nguồn ban đầu.
Kiểm tra nguồn, thời điểm và ngữ cảnh
Tìm người/cơ quan công bố, ngày tháng, văn bản hoặc dữ liệu gốc và phạm vi áp dụng. Nhiều trang cùng đăng có thể chỉ đang chép lại một nguồn sai. Tiêu đề gây chú ý, lượt thích hay vị trí đầu kết quả tìm kiếm không thay thế việc đối chiếu.
Tư liệu tìm thấy trên Internet không tự động trở thành tư liệu được dùng tùy ý. Ghi tên nguồn là một việc; có quyền sao chép, sửa hoặc công bố lại là việc khác. Ta ưu tiên tư liệu tự tạo hoặc có giấy phép phù hợp và thực hiện điều kiện ghi công nếu có. Với dữ liệu cá nhân và ảnh người khác, còn cần cân nhắc quyền riêng tư và sự đồng ý phù hợp.
Đọc thông báo trong ảnh
Ảnh ghi lịch nghỉ nhưng không thấy năm. Ta tìm trên kênh chính thức của trường, so sánh ngày và đối tượng áp dụng. Nếu chưa xác nhận được, không chuyển tiếp như tin đã chắc chắn đúng. Có thể hỏi người phụ trách qua kênh quen thuộc.
Thử vận dụng
Bạn ghi tên người chụp dưới ảnh tải trên mạng. Điều đó có tự động cho phép dùng ảnh cho mọi mục đích không?
Ghi tên chỉ giải quyết phần ghi công.
Kích thước ảnh không tự tạo quyền sử dụng.
Đúng: cần kiểm tra cả quyền và điều kiện.
Việc người khác đăng lại không chứng minh được phép.
Lời giải
Ghi nguồn không thay thế quyền sử dụng. Cần xem giấy phép hoặc sự cho phép phù hợp với cách định dùng.
Chọn ảnh cho website lớp
Nhóm có thể tự chụp một góc sân trường không có người nhận diện được hoặc chọn ảnh có giấy phép cho phép sử dụng theo mục đích của nhóm. Ta lưu tên nguồn và điều kiện kèm ảnh để lúc xuất bản không quên ghi công. Không gỡ hình mờ để biến ảnh của người khác thành ảnh tự tạo.
Ví dụ xem cách làm
Ba trang đăng cùng một số liệu không ghi nguồn. Vì sao chưa đủ để coi số liệu đáng tin?
Lời giải
Ba trang có thể cùng sao chép một nội dung. Cần tìm dữ liệu hoặc công bố gốc, cách thu thập, thời điểm và phạm vi thay vì chỉ đếm số trang đăng.
Ví dụ xem cách làm
Bạn muốn đưa một biểu đồ vào bài nhóm. Cần ghi lại những thông tin nào để dùng đúng và giải thích được?
Lời giải
Tên/cơ quan nguồn, thời điểm dữ liệu, đơn vị và đối tượng khảo sát; đồng thời xem điều kiện sử dụng biểu đồ. Nếu tự vẽ lại từ dữ liệu, vẫn ghi nguồn dữ liệu và không thay đổi tỉ lệ gây hiểu sai.
Những điều cần nhớ
Kiểm chứng từ nguồn gốc và ngữ cảnh. Ghi nguồn trung thực, đồng thời kiểm tra quyền sử dụng tư liệu; hai việc không thay thế nhau.
Đang học