Một sơ đồ có tư liệu gắn ở đúng nhánh
Sơ đồ tư duy giữ **bức tranh chung** bằng các nhánh ngắn. Tư liệu chi tiết được đặt ở nhánh liên quan: tệp văn bản giải thích mục đích, trang tính chứa số liệu, hình minh họa hoặc video cho quá trình. Người xem không phải đọc một đoạn dài chen vào giữa các nhánh.
SGK minh họa MindMaple Lite gắn tệp trực tiếp. Bộ luyện BTVN dùng **Freeplane 1.13.3 giao diện tiếng Anh**: nút nhánh có thể mang **liên kết** tới tệp hoặc trang web. Liên kết tới tệp địa phương không tự nhúng nội dung vào sơ đồ; cần giữ tệp đó cùng bộ tư liệu khi chuyển máy. Đây là khác biệt cần nhìn rõ khi thao tác.
Bài luyện
Trong sơ đồ triển lãm, bảng tính chi phí giả định nên gắn vào nhánh nào để dễ tìm?
Nhánh dữ liệu nêu đúng nội dung của bảng.
Nhánh trống làm mất chỉ dẫn.
Màu nền không nêu chi phí.
Đặt đúng nhánh giúp thấy quan hệ giữa ý và tư liệu.
Lời giải
Trang tính ghi các khoản chi, nên đặt tại nhánh Dữ liệu hoặc Chi phí. Người xem mở nhánh này là tìm được chi tiết mà sơ đồ tổng thể vẫn gọn.
Tư liệu có vai trò khác nhau
Trong bộ tệp giả định, `g9-trien-lam-mo-ta.txt` giải thích chủ đề; `g9-trien-lam-so-lieu.ods` chứa các khoản chi; `g9-trien-lam-hinh.svg` vẽ ba bước; `g9-trien-lam-quy-trinh.webm` cho thấy ba bước lần lượt hiện ra. Mỗi tệp làm rõ một ý cụ thể. Sơ đồ `.mm` gắn **đường dẫn tương đối** đến bốn tệp: khi giải nén cả bộ vào cùng thư mục, các đường dẫn vẫn trỏ tới tệp tương ứng.
Nếu chỉ gửi riêng `.mm` mà bỏ các tệp đích, người nhận có thể thấy tên nhánh nhưng không mở được tư liệu. Một đường dẫn tới video trên Internet cũng cần mạng và quyền xem ở thời điểm mở.
Bài luyện
Tải riêng tệp sơ đồ `.mm`, còn bốn tệp tư liệu không có trên máy. Điều gì dễ xảy ra khi mở liên kết tới trang tính?
Liên kết không chứa toàn bộ dữ liệu tệp.
Thiếu tệp đích thì đường dẫn địa phương không mở được.
Liên kết không tự biến trang tính thành ảnh.
Không có tệp thì không thể mở dữ liệu từ tệp đó.
Lời giải
Freeplane trong bộ luyện dùng liên kết tương đối, không nhúng toàn bộ trang tính vào `.mm`. Nếu thiếu tệp `.ods`, đường dẫn không có đích để mở.
Bài luyện
Nhóm muốn người xem thấy quy trình theo thứ tự thời gian trên một nhánh. Tư liệu nào trong bộ luyện đáp ứng rõ nhất?
Hai tư liệu đều thể hiện trình tự ba bước.
Tổng tiền không nói các bước.
Tên tệp không thay nội dung.
Ảnh không nhãn không chỉ trình tự.
Lời giải
Quy trình có thứ tự, nên video lần lượt hiện từng bước hoặc sơ đồ có mũi tên thể hiện rõ hơn số tiền hay ảnh trang trí.
Thực hành mở, sửa và kiểm sơ đồ
**Nhiệm vụ:** tải bộ ZIP giả định, mở `g9-trien-lam-so-do.mm` trong Freeplane 1.13.3 và thêm một nhánh “Kiểm tra tư liệu”.
**Dữ liệu:** bộ ZIP gồm sơ đồ `.mm`, tệp văn bản `.txt`, trang tính `.ods`, hình `.svg` và video `.webm`. Đây đều là dữ liệu giả định của BTVN.
**Trình tự:** giải nén toàn bộ vào một thư mục; mở sơ đồ; mở thử bốn liên kết để biết mỗi tệp có vai trò gì. Tạo nhánh “Kiểm tra tư liệu”, ghi ngắn “đã kiểm nguồn và quyền dùng”. Có thể chọn nhánh, dùng **Insert → Link → Add hyperlink (URL)** hoặc `Ctrl+K` trong Freeplane để gắn thêm tệp/URL theo hướng dẫn chính thức; đặt tệp mới vào cùng thư mục và dùng đường dẫn tương đối. Lưu sơ đồ, chép cả thư mục sang vị trí khác rồi mở lại các liên kết.
**Kết quả mong đợi:** nhánh mới có nội dung rõ; bốn liên kết cũ vẫn mở sau khi chuyển thư mục. Nếu một liên kết hỏng, kiểm tên tệp, thư mục và kiểu đường dẫn trước khi gửi sản phẩm.
Bài luyện
Sau khi chép cả thư mục tư liệu sang máy khác, một liên kết địa phương không mở. Nên kiểm gì trước?
Liên kết tương đối phụ thuộc đường dẫn và tên tệp.
Màu chuột không xác định đích liên kết.
Số lần mở trình duyệt không sửa đường dẫn.
Ngày sinh không liên quan tệp đích.
Lời giải
Tệp `.mm` giữ đường dẫn tới tệp đích. Khi chuyển thư mục, cần kiểm tệp đích còn nằm đúng vị trí và giữ đúng tên mà liên kết đã ghi.
Đang học