Thuật toán nêu việc cần làm; chương trình ra lệnh cho máy
Muốn bút vẽ đi theo một đường khép kín, trước hết cần xác định **đi bao xa**, **quay bao nhiêu** và **lặp mấy lần**. Thứ tự các việc đó là thuật toán. Khi ghép thành các khối lệnh mà Scratch thực hiện được, ta có chương trình. Mỗi khối lệnh phải phục vụ một bước trong thuật toán; chỉ đặt đúng các con số nhưng đảo sai thứ tự vẫn có thể cho đường đi khác.
Bài luyện
Câu nào phân biệt đúng thuật toán và chương trình trong ví dụ vẽ hình?
Ảnh kết quả và tên nhân vật không phải mô tả các bước.
Dãy lệnh cụ thể hóa các bước để máy tính thực hiện.
Cả đi và quay đều có thể là bước của cùng thuật toán.
Thuật toán có thể mô tả bằng lời hoặc sơ đồ trước khi viết chương trình.
Lời giải
Thuật toán mô tả cách giải theo thứ tự. Chương trình Scratch biến cách giải ấy thành dãy khối lệnh điều khiển nhân vật.
Ba cạnh bằng nhau cần ba lần đi và quay
Ví dụ gốc BTVN dùng cạnh **60 bước**. Bắt đầu tại tâm sân khấu, hướng sang phải. Mỗi lần lặp: **đi 60 bước → quay trái 120°**. Lặp ba lần thì có ba đoạn bằng nhau; tổng góc quay là 3 × 120° = 360°, nên bút quay lại hướng ban đầu và đầu cuối đường vẽ gặp nhau. Góc quay 120° là góc đổi **hướng đi ở ngoài hình**, khác góc trong 60° của tam giác đều. Lệnh **đặt bút xuống** phải ở trước vòng lặp; đặt bút lên sau vòng lặp để di chuyển tiếp không vẽ thêm.
Bài luyện
Nhân vật đi theo tam giác đều, mỗi cạnh 60 bước. Cặp lệnh nào cần lặp ba lần?
60° là góc trong; tổng ba lần quay mới 180°.
Hai lần chỉ tạo hai cạnh, chưa khép tam giác.
Ba lần đi 60 và quay 120 tạo ba cạnh, tổng góc quay 360°.
Độ dài và góc đều không đúng dữ kiện.
Lời giải
Tam giác có ba cạnh, nên lặp ba lần. Sau mỗi cạnh 60 bước, nhân vật quay ngoài 120°; ba lần quay đủ 360°.
Bài luyện
Từ chương trình vẽ tam giác đều, muốn vẽ hình vuông cạnh 60 bước theo cùng cách lặp thì đổi gì?
Bốn cạnh cần bốn lượt; 360°/4 = 90°.
Ba lượt không đủ bốn cạnh.
Bốn lần quay 120° vượt một vòng quay.
Hai lượt chỉ vẽ hai đoạn.
Lời giải
Hình vuông có bốn cạnh bằng nhau. Giữ bước đi 60, đổi số lượt thành 4 và góc quay ngoài thành 360°/4 = 90°.
Thực hành mở dự án tam giác
**Nhiệm vụ:** đọc các khối lệnh, chạy dự án và thử đổi thành hình vuông trên một bản sao.
**Dữ liệu:** tệp `g8-tam-giac.sb3` kèm theo, do BTVN tạo. Trong trình soạn thảo Scratch 3, có thể chọn giao diện tiếng Việt như sách hướng dẫn rồi dùng **Tệp → Tải từ máy tính** để mở tệp. Nếu giao diện tiếng Anh, mục tương ứng là **File → Load from your computer**.
**Trình tự:** nhấn cờ xanh; nhìn thứ tự xóa nét cũ, về tâm, quay sang phải, đặt bút xuống, lặp ba cặp lệnh đi–quay, rồi nhấc bút. Lưu bản sao; trên bản sao đổi số lần lặp thành 4 và góc quay thành 90°.
**Kết quả mong đợi:** bản đầu có ba cạnh 60 bước và quay về điểm xuất phát; bản sửa có bốn cạnh 60 bước. Nếu không thấy nét, kiểm đã thêm phần mở rộng **Bút vẽ/Pen** và có lệnh đặt bút xuống trước vòng lặp. Nếu hình không khép, kiểm cả số lần lặp lẫn góc quay.
Đang học