Từ dòng chữ đến điều hiểu được
Trên tờ thông báo có dòng “Câu lạc bộ đọc sách: 15 giờ, phòng 2”. Khi đọc và hiểu dòng này, một học sinh biết thời gian và nơi sinh hoạt để đến đúng hẹn.
Ta phân biệt ba đối tượng: dòng chữ được ghi trên giấy, điều học sinh hiểu được từ dòng chữ ấy và tờ giấy chứa dòng chữ. Chúng có quan hệ với nhau nhưng không phải cùng một thứ.
Ba khái niệm cần phân biệt
**Dữ liệu** là thông tin được ghi lên vật mang tin, thể hiện dưới dạng con số, văn bản, hình ảnh, âm thanh,... **Thông tin** là những gì đem lại hiểu biết về thế giới xung quanh và chính bản thân con người. **Vật mang tin** là phương tiện dùng để lưu trữ và truyền tải thông tin.
| Đối tượng trong ví dụ | Cách gọi | Căn cứ |
|---|---|---|
| Dòng chữ trên thông báo | Dữ liệu | Những chữ, số được ghi lại |
| Biết cuộc sinh hoạt ở đâu, lúc nào | Thông tin | Hiểu biết rút ra khi đọc |
| Tờ giấy có thông báo | Vật mang tin | Phương tiện chứa dữ liệu |
Một dòng chữ chưa chắc đem lại cùng hiểu biết cho mọi người. Nếu không đọc được ngôn ngữ trên thông báo, người xem vẫn thấy dữ liệu nhưng chưa hiểu nội dung cần truyền đạt.
Bài luyện
Trong tình huống trên, đối tượng nào là vật mang tin?
Tờ giấy là phương tiện chứa dòng chữ.
Dòng chữ và con số là dữ liệu.
Điều hiểu được là thông tin.
Quyết định là hành động dựa trên thông tin.
Lời giải
Tờ giấy chứa dòng chữ, nên là vật mang tin. Dòng chữ và con số được ghi trên đó là dữ liệu; điều người đọc hiểu được về giờ và nơi sinh hoạt là thông tin.
Đọc dữ liệu để có thông tin
Bảng dưới là dữ liệu minh họa về số người đăng kí hai hoạt động của lớp.
| Hoạt động | Số người đăng kí |
|---|---:|
| Đọc sách | 18 |
| Cờ vua | 12 |
Các tên hoạt động và con số là dữ liệu. So sánh 18 với 12, ta biết hoạt động đọc sách có nhiều người đăng kí hơn. Kết luận này là thông tin rút ra từ bảng. Khi ghi kết luận ấy vào một tệp để gửi đi, câu được ghi lại trở thành dữ liệu cho người nhận đọc tiếp.
Bài luyện
Nhận xét nào là thông tin rút ra đúng từ bảng đăng kí?
18 và 12 khác nhau.
18 lớn hơn 12, nên nhận xét khớp dữ liệu.
Số người cờ vua ít hơn, không phải nhiều hơn.
Bảng không có dữ liệu về giờ bắt đầu.
Lời giải
Bảng ghi 18 người đăng kí đọc sách và 12 người đăng kí cờ vua. Vì 18 > 12, thông tin rút ra là đọc sách có nhiều người đăng kí hơn cờ vua. Không thể suy ra giờ bắt đầu từ bảng này.
Thông tin giúp lựa chọn có căn cứ
Thông tin giúp mở rộng hiểu biết và điều chỉnh hành động. Biết thư viện đổi giờ mở cửa, ta có thể chọn lại thời gian đến. Nếu dùng lịch cũ, lựa chọn có thể không phù hợp.
Trước một công việc, cần xác định điều chưa biết rồi tìm thông tin liên quan. Chẳng hạn, để mượn một cuốn sách, cần biết sách có trong thư viện không và có thể mượn vào lúc nào. Thông tin đúng và phù hợp giúp quyết định tốt hơn; một thông tin không liên quan chưa giải quyết được việc đang cần làm.
Bài luyện
Cần đến thư viện vào chiều nay. Thông tin nào trực tiếp giúp chọn giờ đến?
Màu bìa không cho biết thư viện đang mở lúc nào.
Số bàn lớp khác không giúp chọn giờ đến thư viện.
Lịch đang áp dụng giúp chọn thời gian phù hợp.
Lịch cũ có thể đã thay đổi.
Lời giải
Muốn chọn giờ đến thư viện hôm nay, cần biết giờ mở cửa đang áp dụng hôm nay. Thông tin này liên quan trực tiếp đến quyết định; lịch từ nhiều năm trước có thể không còn đúng.
Bài luyện
Một người nhìn thấy thông báo bằng ngôn ngữ chưa biết và không hiểu nội dung. Kết luận nào phù hợp?
Dòng chữ vẫn là dữ liệu dù người xem chưa đọc hiểu.
Vật mang tin vẫn là phương tiện chứa dòng chữ.
Hiểu biết còn phụ thuộc người tiếp nhận.
Dữ liệu nhìn thấy chưa đem lại nội dung hiểu được cho người đó.
Lời giải
Dòng chữ trên thông báo vẫn tồn tại nên có dữ liệu. Vì chưa biết ngôn ngữ, người xem chưa hiểu điều thông báo muốn truyền đạt. Ví dụ cho thấy thông tin nhận được còn phụ thuộc khả năng hiểu dữ liệu và bối cảnh của người tiếp nhận.
Đang học