Chuẩn bị và cài đặt hệ điều hành

Hệ điều hành điều phối phần cứng và ứng dụng. Có thể cần cài mới khi lắp máy, thay hệ điều hành; cài lại khi hệ thống hỏng nặng và phương án khắc phục phù hợp không giải quyết được. Máy chậm hoặc một ứng dụng lỗi chưa tự là lí do phải cài lại toàn bộ hệ điều hành. Cài mới có thể xóa dữ liệu, ứng dụng và thiết lập trên ổ đĩa được chọn. **Chỉ thực hành trên máy dành riêng, dưới sự hướng dẫn của giáo viên/người quản lí.** Nếu không có máy phù hợp, quan sát giáo viên làm mẫu và ghi quy trình; không tự cài lại máy đang sử dụng để luyện tập.

Kiểm cấu hình theo yêu cầu chính thức của hệ điều hành, phiên bản/kiến trúc cần cài, nguồn điện và cách khởi động từ USB của dòng máy. Chuẩn bị bộ cài từ nhà phát triển, trình điều khiển cần thiết và quyền sử dụng hợp lệ. Sao lưu dữ liệu quan trọng sang thiết bị/vị trí độc lập, mở kiểm bản sao trước khi thay đổi đĩa. Chuẩn bị USB riêng đã được phép xóa và đối chiếu tên, dung lượng với đúng thiết bị. **ISO** là tệp ảnh đĩa chứa nội dung phục vụ cài đặt. Rufus giúp ghi ảnh phù hợp thành USB khởi động; chỉ chép tệp ISO như một tài liệu vào USB không tương đương quy trình tạo bộ cài này. Rufus không cấp quyền sử dụng Windows: việc chưa phải nhập khóa lúc cài không có nghĩa hệ điều hành không cần giấy phép. Windows có thể dùng khóa sản phẩm hoặc giấy phép số phù hợp với phiên bản.

Ví dụ máy thực hành dùng UEFI và đĩa GPT: tải ISO Windows 11 đúng kiến trúc từ Microsoft và Rufus từ trang chính thức. Trong Rufus trên Windows: 1. Chọn đúng USB tại **Device**, kiểm tên và dung lượng; chọn **Disk or ISO image**, dùng **SELECT** để chọn ISO. 2. Đối chiếu **Partition scheme/Target system** với máy; trong ví dụ là GPT/UEFI. Không mặc định cùng thiết lập cho mọi máy. 3. Chọn **START**, đọc các tùy chọn và giữ các yêu cầu cấu hình, bảo mật của hệ điều hành. Xác nhận ghi chỉ sau khi đã chắc USB được phép xóa; chờ hoàn tất. Kết quả cần kiểm là công cụ báo hoàn tất và máy thực hành có thể khởi động vào bộ cài. Nếu không thấy USB, xem hướng dẫn nhà sản xuất và các điều kiện tạo bộ cài; không bỏ các yêu cầu bảo mật để ép máy không phù hợp chạy hệ điều hành.

Kết nối USB, mở bảng chọn khởi động theo hướng dẫn nhà sản xuất rồi chọn đúng USB. Phím mở bảng chọn khác nhau theo máy; không dùng một phím cố định cho mọi dòng. Trong bộ cài Windows, chọn ngôn ngữ, vùng và bàn phím; chọn cài đặt, đọc điều khoản, xác định phiên bản phù hợp giấy phép. Phân biệt cài lại từ Windows đang chạy với cài mới: khả năng giữ dữ liệu/ứng dụng phụ thuộc cách cài và lựa chọn thực tế, không dựa chỉ vào chữ “cài lại”. Tại bước chọn nơi cài, đối chiếu **đĩa vật lí, phân vùng, dung lượng và mục đích đã chuẩn bị** cùng giáo viên. Kí hiệu Drive 0/Partition 2 trong một ảnh không phải chỉ dẫn áp dụng cho mọi máy; chữ C: cũng không đủ để nhận diện chắc đích trong mọi môi trường cài. Chỉ định dạng/xóa phân vùng khi đúng kế hoạch trên máy thực hành được phép xóa. Tiếp tục theo bộ cài, giữ nguồn điện, chờ các lần khởi động lại; hoàn tất thiết lập tài khoản, mạng và quyền riêng tư theo phiên bản hiện hành. Sau đó kiểm hệ thống khởi động từ ổ trong, cập nhật, kiểm driver, mạng, âm thanh, trạng thái kích hoạt và khôi phục dữ liệu đã sao lưu. Với Ubuntu, tải ISO chính thức và làm theo hướng dẫn của bản dùng. Chế độ **Try Ubuntu** để trải nghiệm từ USB khác với cài lên đĩa. Cài song song là phương án cần chuẩn bị phân vùng và hướng dẫn riêng, không mặc định cho mọi bài thực hành.