Phong trào Tây Sơn và nhiệm vụ bảo vệ đất nước

Giữa thế kỉ XVIII, chính quyền Đàng Trong bộc lộ khủng hoảng: quyền hành tập trung trong tay Trương Phúc Loan, bộ máy quan lại cồng kềnh, tham nhũng; thuế khoá và binh dịch nặng nề làm đời sống nhân dân cực khổ. Nhiều tầng lớp đứng lên đấu tranh, tạo bối cảnh cho phong trào Tây Sơn. Năm 1771, Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ dựng cờ khởi nghĩa ở Tây Sơn thượng đạo, vùng phía trên đèo An Khê thuộc tỉnh Gia Lai ngày nay theo SGK. Phong trào thu hút đông đảo nhân dân và mở rộng hoạt động. | Mốc | Sự kiện và nhiệm vụ nổi bật | |---|---| | 1771 | khởi nghĩa bùng nổ ở Tây Sơn | | 1773–1774 | Chiếm phủ thành Quy Nhơn, mở rộng kiểm soát từ Quảng Nam đến Bình Thuận. | | 1777 | lật đổ chính quyền chúa Nguyễn ở Đàng Trong | | 1785 | Nguyễn Huệ chỉ huy thắng quân Xiêm ở Rạch Gầm–Xoài Mút | | 1786 | tiến quân ra Bắc, lật đổ chính quyền chúa Trịnh | | 1788 | Nguyễn Huệ lên ngôi Hoàng đế, lấy niên hiệu Quang Trung | | 1789 | Quang Trung chỉ huy đại phá quân Thanh, tiêu biểu là Ngọc Hồi–Đống Đa | Lật đổ các chính quyền Nguyễn–Trịnh góp phần xóa bỏ những cơ sở của tình trạng chia cắt, đặt cơ sở cho việc thống nhất đất nước. Cần diễn đạt đúng phạm vi: không vì vậy mà khẳng định mọi xung đột và chia rẽ đã chấm dứt lâu dài ngay trong một năm. Chiến thắng **Rạch Gầm–Xoài Mút** năm 1785 đánh bại quân Xiêm xâm lược ở phía Nam. Chiến thắng **Ngọc Hồi–Đống Đa** năm 1789 đánh bại quân Thanh ở phía Bắc. Cả hai thể hiện tài tổ chức, chỉ huy của Nguyễn Huệ–Quang Trung và sức mạnh của quân dân, bảo vệ độc lập dân tộc. Khi so sánh, tách ba việc: đối tượng bị lật đổ trong nước, đối phương xâm lược từ bên ngoài và đóng góp đối với đất nước. Không gọi quân Xiêm là đối phương của trận Ngọc Hồi–Đống Đa hoặc dùng mốc 1789 cho Rạch Gầm–Xoài Mút. Với Rạch Gầm–Xoài Mút năm 1785, cần ghép đủ đối phương Xiêm, người chỉ huy Nguyễn Huệ, địa bàn nay thuộc tỉnh Đồng Tháp theo SGK và kết quả đánh bại cuộc xâm lược. Chú thích địa danh giúp định vị ngày nay; tên trận đánh vẫn được giữ theo lịch sử. Cuối năm 1788, trước cuộc xâm lược của nhà Thanh, Nguyễn Huệ lên ngôi lấy niên hiệu Quang Trung, tổ chức tiến quân ra Bắc. Chiến thắng Ngọc Hồi–Đống Đa năm 1789 đánh bại quân Thanh và giải phóng Thăng Long. Việc hành quân nhanh, tổ chức lực lượng và tiến công bất ngờ cho thấy cách vận dụng thời cơ khác với lối tạo thế lâu dài trong một số cuộc kháng chiến trước. Hai chiến thắng bảo vệ độc lập phải được xem cùng quá trình lật đổ Nguyễn–Trịnh, xoá bỏ tình trạng chia cắt và đặt cơ sở thống nhất quốc gia. Một phong trào có thể thực hiện những nhiệm vụ khác nhau qua từng giai đoạn; không dùng tên đối phương bên ngoài để gọi các chính quyền trong nước.

Mở Hình 6 ở SGK tr. 57, đọc chú giải nơi khởi nghĩa, vùng kiểm soát và các hướng tiến quân. Theo dõi ba mạch: chống chính quyền Nguyễn–Trịnh; chống quân Xiêm; chống quân Thanh. Màu và hướng mũi tên cần được hiểu theo chú giải, không suy mọi mũi tên cùng thể hiện một đối phương. Lập trục 1771–1777–1785–1786–1788–1789 rồi gắn nhiệm vụ nổi bật vào từng mốc. Bổ sung một đoạn về bối cảnh khởi nghĩa và một đoạn về ý nghĩa. Khi nói về thống nhất, nêu đóng góp xoá bỏ tình trạng chia cắt, đặt cơ sở thống nhất; không từ mốc lật đổ chúa Nguyễn năm 1777 suy ra mọi nhiệm vụ đã kết thúc ngay năm đó. Nếu sưu tầm tư liệu về một trận đánh hoặc nhân vật, ghi nguồn, thời kì và loại tư liệu. Có thể giới thiệu một hiện vật hay di tích gắn với sự kiện nhưng cần kiểm địa danh hiện hành trước khi ghi “ngày nay”.