Nguyên nhân thắng lợi, thất bại và bài học giữ nước

| Nhóm yếu tố | Nội dung cần xét | |---|---| | Chủ quan | lòng yêu nước, đoàn kết và sự tham gia của nhân dân; tính chính nghĩa; đường lối, tổ chức, chỉ huy phù hợp | | Khách quan | khó khăn của quân xâm lược khi xa căn cứ, tiếp tế kéo dài, không quen địa hình; hoàn cảnh quốc tế cụ thể | Yếu tố khách quan chỉ trở thành lợi thế khi được khai thác bằng hành động phù hợp. Ví dụ, địa hình và thủy triều Bạch Đằng cần đi cùng chuẩn bị trận địa, phối hợp lực lượng và thời điểm tiến công. Trong phân tích thắng lợi, sức mạnh và sự chủ động của quân dân ta có vai trò quyết định. Lịch sử cũng có những cuộc kháng chiến thất bại. Nhà Hồ chống Minh năm 1406–1407 nhưng chưa xây dựng được sự đoàn kết, ủng hộ rộng rãi, cách tổ chức kháng chiến còn hạn chế. Khi Pháp xâm lược từ năm 1858, nhân dân Việt Nam kiên trì kháng chiến; triều Nguyễn thiếu đường lối phù hợp, từng bước nhân nhượng rồi đầu hàng, bên cạnh chênh lệch về lực lượng và vũ khí. Không quy thất bại cho riêng vũ khí hoặc cho rằng nhân dân không chống giặc. Các hiệp ước năm 1883–1884 đánh dấu việc triều Nguyễn thừa nhận sự bảo hộ của Pháp. Điều đó **không có nghĩa phong trào chống Pháp của nhân dân chấm dứt**; đấu tranh còn tiếp diễn dưới nhiều hình thức. Từ các cuộc đấu tranh, SGK khái quát những bài học về xây dựng và phát huy khối đoàn kết, dựa vào nhân dân, chuẩn bị tiềm lực, tổ chức lãnh đạo và vận dụng cách đấu tranh phù hợp. Kết hợp quân sự với ngoại giao có thể giúp đạt mục tiêu độc lập và hạn chế tổn thất, như sau Như Nguyệt hay ở Đông Quan. Khi vận dụng vào hiện nay, cần đặt trong hoàn cảnh hòa bình: học tập lịch sử có căn cứ, giữ gìn đoàn kết, thực hiện trách nhiệm công dân, góp phần xây dựng đất nước và bảo vệ chủ quyền bằng những việc phù hợp pháp luật. Không chuyển nguyên xi cách tiến hành chiến tranh thời trước sang mọi tình huống hiện tại. Với chiến tranh giải phóng, bài học về **xây dựng lực lượng** thể hiện từ việc gây dựng hạt nhân ban đầu tới mở rộng sự tham gia của nhân dân. Hội thề Lũng Nhai và sự phát triển của nghĩa quân Lam Sơn cho thấy lực lượng không tự có, mà được vận động, tổ chức và củng cố qua cả quá trình. Bài học về **đoàn kết toàn dân** cần được chứng minh bằng sự tham gia, ủng hộ của các tầng lớp nhân dân và sự thống nhất của bộ chỉ huy. Với nghệ thuật quân sự, rút lui để bảo toàn lực lượng, chuyển hướng địa bàn, đánh viện binh hoặc tiến công nhanh là những cách làm khác nhau. Điểm chung là lựa chọn phù hợp với tương quan và thời cơ, không phải lặp một công thức cho mọi cuộc chiến. Khi phân tích một thất bại, cần chỉ rõ hoàn cảnh và quyết định cụ thể. Thành luỹ, quân đội chính quy hay vũ khí là bộ phận của tiềm lực, nhưng chưa thay thế được việc tập hợp nhân dân và đường lối phù hợp. Đồng thời, khó khăn khách quan về tương quan lực lượng cũng phải được xem xét; không biến một nhận xét lịch sử thành sự phủ nhận tinh thần chống giặc của nhân dân.

Chọn một nhận định, chẳng hạn “đoàn kết là nhân tố quan trọng của thắng lợi”. Viết theo ba bước: nêu luận điểm; dẫn một sự kiện đã học; giải thích cơ chế tác động. Với thời Trần, việc bàn kế, củng cố quyết tâm giúp thống nhất hành động; với Lam Sơn, mở rộng lực lượng và sự ủng hộ giúp nghĩa quân vượt khó, phát triển cuộc chiến tranh giải phóng. Tiếp theo nêu một việc phù hợp hiện nay: tìm hiểu và giới thiệu di tích bằng thông tin đã kiểm, giữ gìn đoàn kết trong cộng đồng, tham gia hoạt động đền ơn đáp nghĩa do nhà trường hoặc địa phương tổ chức. Ghi rõ bài học lịch sử được liên hệ và việc làm cụ thể, phù hợp điều kiện, pháp luật. Có thể lập kế hoạch một hoạt động đền ơn đáp nghĩa với mục đích, thời gian, đơn vị hướng dẫn và cách bảo đảm thực hiện chu đáo. Bài học cung cấp cơ sở và hướng dẫn; việc lập kế hoạch chưa phải bằng chứng đã thực hiện hoạt động.