Phân biệt chủ quyền, quyền chủ quyền và các vùng biển

Đây là phần kiến thức nền để đọc đúng nội dung bảo vệ chủ quyền, các quyền và lợi ích hợp pháp trên biển. Công ước của Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS) quy định khuôn khổ pháp lí về các vùng biển. Luật Biển Việt Nam năm 2012, được sửa đổi, bổ sung và hợp nhất năm 2025, quy định các vùng biển và quyền liên quan của Việt Nam. **Chủ quyền** đối với lãnh thổ, nội thuỷ và lãnh hải khác với **quyền chủ quyền** trong những hoạt động, tài nguyên cụ thể ở vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa. **Quyền tài phán** là thẩm quyền trong các lĩnh vực được quy định, chẳng hạn nghiên cứu khoa học biển, bảo vệ môi trường biển. Không dùng ba thuật ngữ thay thế nhau trong mọi trường hợp. | Vùng và phạm vi khái quát | Chế độ cần phân biệt | |---|---| | Nội thuỷ, trong đường cơ sở | Là bộ phận lãnh thổ; Nhà nước thực hiện chủ quyền như trên đất liền. | | Lãnh hải,12 hải lí từ đường cơ sở | Nhà nước có chủ quyền với vùng nước, vùng trời, đáy biển và lòng đất; tàu nước ngoài có quyền đi qua không gây hại theo quy định. | | Tiếp giáp, ngoài lãnh hải | Kiểm soát để ngăn ngừa, xử lí vi phạm hải quan, thuế, y tế, xuất nhập cảnh theo quy định; không đồng nhất với lãnh hải. | | Đặc quyền kinh tế, ngoài lãnh hải | Quyền chủ quyền về tài nguyên, hoạt động kinh tế và quyền tài phán trong lĩnh vực luật định; tôn trọng các quyền sử dụng biển hợp pháp của quốc gia khác. | | Thềm lục địa, ngoài lãnh hải | Là đáy biển và lòng đất dưới đáy biển, xác định theo quy định; quyền chủ quyền về thăm dò, khai thác tài nguyên, không phải toàn bộ cột nước. | Theo Luật Biển Việt Nam, vùng tiếp giáp rộng 12 hải lí tính từ ranh giới ngoài lãnh hải, nên giới hạn ngoài ở mốc 24 hải lí từ đường cơ sở. Vùng đặc quyền kinh tế tiếp liền, nằm ngoài lãnh hải và hợp với lãnh hải thành vùng rộng 200 hải lí từ đường cơ sở. Theo UNCLOS, giới hạn ngoài vùng đặc quyền kinh tế không vượt quá 200 hải lí từ đường cơ sở; không cộng thêm 200 hải lí từ rìa lãnh hải. Các khoảng cách là khung pháp lí, không phải cách tự vẽ ranh giới cuối cùng trong mọi trường hợp. Vùng biển chồng lấn cần được phân định phù hợp pháp luật quốc tế. Thềm lục địa có quy định về sự kéo dài tự nhiên và giới hạn pháp lí; không mặc định mọi nơi có cùng một ranh giới 200 hải lí. Luật phân biệt đảo với các dạng thực thể và điều kiện hưởng vùng biển. Không coi mọi đảo, đá, bãi ngầm đều có đầy đủ vùng biển như nhau. Cũng không từ một khoảng cách tới bờ tự suy ra toàn bộ vấn đề chủ quyền lãnh thổ đối với một đảo. Tự do hàng hải, hàng không trong vùng đặc quyền kinh tế được thực hiện theo quy định của Công ước, cùng sự tôn trọng quyền, nghĩa vụ liên quan. Vì vậy, quyền chủ quyền về tài nguyên không đồng nghĩa biến toàn bộ vùng này thành lãnh hải hoặc phủ nhận mọi hoạt động hợp pháp của quốc gia khác.

Đọc Điều 11–16 Luật Biển Việt Nam trong bản hợp nhất 59/VBHN-VPQH năm 2025. Ghi điểm tính, giới hạn và loại quyền cạnh từng vùng. Nếu một nhận định ghi “200 hải lí từ ranh giới ngoài lãnh hải”, sửa điểm tính về đường cơ sở và giải thích vì sao không cộng nối các giới hạn. Đối chiếu Điều 17–18 để phân biệt đáy biển, lòng đất với cột nước; Điều 19–21 để nhận biết không phải mọi dạng thực thể đều có chế độ vùng biển giống nhau. Chỉ cần hiểu những phân biệt hỗ trợ bài học, không lập một bản đồ phân định bằng các con số trong bảng. Các nguồn đính kèm là văn bản gốc để kiểm thuật ngữ. Khi đọc tư liệu lịch sử về chủ quyền hoặc chủ trương hoà bình, cần dùng đúng loại quyền và đúng phạm vi, thay vì gọi mọi vùng nước ngoài bờ là lãnh hải.