Vì sao cần một tổ chức quốc tế mới?
Chiến tranh thế giới thứ hai gây tổn thất nặng nề, làm rõ nhu cầu xây dựng một cơ chế bảo vệ hoà bình. Vào giai đoạn cuối chiến tranh, phe Đồng minh giành ưu thế; việc tổ chức thế giới sau chiến tranh trở thành vấn đề cấp bách.
Các nước Đồng minh mong muốn thành lập một tổ chức quốc tế có khả năng duy trì hoà bình, an ninh, thay thế Hội Quốc liên. Bối cảnh giải thích nhu cầu; các cuộc thương lượng, hội nghị và việc thông qua Hiến chương biến nhu cầu ấy thành tổ chức cụ thể.
Quá trình hình thành
| Mốc | Bước chuẩn bị và ý nghĩa |
|---|---|
| 1-1-1942 | Đại diện 26 nước kí Tuyên bố Liên hợp quốc, cam kết hợp tác chống phát xít |
| Năm 1943 | Những thoả thuận về tổ chức được xúc tiến; Hội nghị Tê-hê-ran khẳng định quyết tâm thành lập |
| Tháng 2-1945 | Hội nghị I-an-ta quyết định thành lập Liên hợp quốc và triệu tập hội nghị về Hiến chương |
| 25-4 đến 26-6-1945 | Đại biểu 50 nước họp tại Xan Phran-xi-xcô, thông qua Hiến chương |
| 24-10-1945 | Hiến chương có hiệu lực; Liên hợp quốc chính thức thành lập với 51 thành viên sáng lập |
Tuyên bố năm 1942 đặt cơ sở cho quá trình hình thành, chưa phải ngày tổ chức chính thức ra đời. Tương tự, hội nghị thông qua văn bản khác với thời điểm văn bản có hiệu lực. Hai số 50 và 51 nói về số nước dự hội nghị và số thành viên sáng lập, cần ghi đúng đối tượng của từng số.
Bốn mục tiêu có liên hệ
Theo Điều 1 của Hiến chương, Liên hợp quốc hướng tới duy trì hoà bình, an ninh quốc tế; phát triển quan hệ hữu nghị trên cơ sở bình đẳng và quyền tự quyết của các dân tộc; hợp tác giải quyết vấn đề kinh tế, xã hội, văn hoá, nhân đạo và thúc đẩy quyền con người; điều hoà nỗ lực của các quốc gia vì những mục tiêu chung.
Duy trì hoà bình, an ninh được chú trọng vì tạo điều kiện thực hiện những mục tiêu khác. Một xã hội chịu chiến tranh khó ổn định sản xuất, bảo đảm học tập hoặc chăm lo đời sống. Vì vậy, các mục tiêu bổ sung cho nhau, không phải bốn công việc tách rời.
Đọc mục tiêu và nguyên tắc
Mục tiêu trả lời tổ chức muốn đạt điều gì; nguyên tắc xác định hoạt động phải tuân theo điều gì. Điều 2 nêu những nguyên tắc như bình đẳng chủ quyền; tôn trọng toàn vẹn lãnh thổ, độc lập chính trị; không đe doạ hay sử dụng vũ lực trái Hiến chương; giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hoà bình; tôn trọng nghĩa vụ quốc tế và không can thiệp vào công việc nội bộ theo Hiến chương.
Chẳng hạn, giữ gìn hoà bình là mục tiêu, còn giải quyết tranh chấp bằng thương lượng hoà bình thể hiện cách thức phù hợp nguyên tắc. Liên hợp quốc hoạt động theo Hiến chương và sự hợp tác giữa các thành viên. Nguyên tắc bình đẳng chủ quyền không có nghĩa mọi cơ quan đều có cùng cơ chế biểu quyết.
Đọc Tư liệu 1, xác định những mục tiêu và giải thích quan hệ giữa hoà bình với hợp tác phát triển. Đối chiếu nguyên tắc ở Tư liệu 2 trang 9.
Sử dụng Hiến chương đúng phạm vi
Khi tìm hiểu một nguyên tắc, cần đọc đúng điều khoản thay vì tách một cụm từ thành quy định tuyệt đối. Chẳng hạn, Điều 2 (7) về không can thiệp không làm mất hiệu lực của các biện pháp cưỡng chế theo ChươngVII. Trang giải thích của Hội đồng Bảo an giúp đối chiếu điểm này; kiến thức trọng tâm là nhận biết mục tiêu, nguyên tắc và dùng chúng đúng câu hỏi.
Hệ thống hoá và sử dụng nguồn
Lập bảng riêng cho bối cảnh, các bước hình thành, mục tiêu và nguyên tắc. Gắn mỗi mốc với một hoạt động, mỗi mục tiêu hoặc nguyên tắc với nội dung Hiến chương tương ứng. Với ảnh lễ kí, cần ghi đúng sự kiện, thời gian; hình trụ sở hiện nay cung cấp loại thông tin khác.
Kết quả cần đạt là giải thích được từ nhu cầu cuối chiến tranh tới việc thành lập tổ chức năm 1945, đồng thời tránh nhầm điều muốn đạt với điều phải tuân theo.
Bài luyện
Mốc nào đánh dấu Liên hợp quốc chính thức thành lập?
Đây là mốc kí Tuyên bố Liên hợp quốc.
Đây là thời gian Hội nghị I-an-ta.
Hiến chương được kí, thông qua vào cuối hội nghị.
Đúng. Hiến chương có hiệu lực, tổ chức chính thức ra đời.
Lời giải
Ngày 24-10-1945 đánh dấu Hiến chương có hiệu lực và Liên hợp quốc chính thức thành lập. Cần phân biệt với các bước chuẩn bị và thông qua văn bản.
Bài luyện
Vì sao nhu cầu lập một tổ chức bảo vệ hoà bình trở nên cấp bách cuối chiến tranh?
Chiến tranh gây hậu quả rất nặng nề.
Đúng. Bối cảnh làm rõ vấn đề tổ chức mới cần giải quyết.
Hội Quốc liên không đủ sức bảo vệ hoà bình.
Các quốc gia vẫn tồn tại độc lập.
Lời giải
Tổ chức mới được chuẩn bị trong bối cảnh chiến tranh khốc liệt và thắng lợi Đồng minh đang đến gần. Nhu cầu bảo vệ hoà bình gắn với việc tổ chức lại thế giới.
Bài luyện
Nội dung nào là nguyên tắc hoạt động được nêu trong bài?
Đúng. Đây là yêu cầu về cách thức xử lí tranh chấp.
Đây là một mục tiêu.
Đây là nội dung mục tiêu hợp tác.
Đây là một mục tiêu.
Lời giải
Giải quyết tranh chấp hoà bình xác định cách hành động phù hợp Hiến chương. Những phương án khác mô tả kết quả hoặc vai trò điều hoà mà tổ chức hướng tới.
Bài luyện
Cách dùng hai số 50 và 51 nào đúng?
Hai số có đối tượng khác nhau.
Hai đối tượng đã bị đảo.
Đúng. Cần ghi rõ đang đếm những nước nào.
Tuyên bố 1942 có đại diện 26 nước.
Lời giải
SGK nêu 50 nước dự Hội nghị Xan Phran-xi-xcô và 51 thành viên sáng lập. Hai con số không mâu thuẫn khi giữ đúng phạm vi thống kê.
Đang học