Đấu tranh giành độc lập thời Bắc thuộc

Các chính quyền đô hộ áp đặt bộ máy cai trị, bóc lột và thực hiện chính sách đồng hóa. Mâu thuẫn giữa nhân dân ta với chính quyền đô hộ là nguyên nhân cơ bản của các cuộc đấu tranh. Mục tiêu chung là giành lại độc lập, khôi phục quyền làm chủ đất nước. | Cuộc đấu tranh | Mốc và kết quả chính | |---|---| | Hai Bà Trưng | năm 40, Trưng Trắc và Trưng Nhị khởi nghĩa ở Hát Môn; giành chính quyền, đóng đô ở Mê Linh; bị quân Hán đàn áp năm 43 | | Bà Triệu | năm 248, khởi nghĩa chống chính quyền nhà Ngô; thể hiện ý chí chống áp bức dù cuối cùng thất bại | | Lý Bí | khởi nghĩa năm 542; năm 544 lập nước Vạn Xuân, lên ngôi Lý Nam Đế | | Phùng Hưng | cuối thế kỉ VIII, khởi nghĩa từ Đường Lâm, tiến đánh Tống Bình, chống ách đô hộ nhà Đường | Việc Lý Bí đặt quốc hiệu **Vạn Xuân** thể hiện mong muốn đất nước độc lập, trường tồn. Dựng chính quyền và đặt quốc hiệu là bước tiến so với việc chỉ đánh đuổi quan lại tại một địa phương. Các cuộc đấu tranh chưa chấm dứt ngay thời Bắc thuộc. Tuy nhiên, chúng thể hiện sức sống của cộng đồng dân tộc, giữ gìn ý thức độc lập và tạo cơ sở cho những bước giành quyền tự chủ về sau. Đầu thế kỉ X, Khúc Thừa Dụ giành quyền tự chủ; chiến thắng Bạch Đằng năm 938 của Ngô Quyền mở ra thời kì độc lập lâu dài. Khi hệ thống kiến thức, cần nối **người lãnh đạo – thời điểm – kết quả nổi bật**. Đừng gán việc lập nước Vạn Xuân cho Hai Bà Trưng hoặc coi mọi cuộc khởi nghĩa đều đã kết thúc hoàn toàn ách đô hộ. Năm 40, nghĩa quân Hai Bà Trưng từ Hát Môn tiến đánh Mê Linh, Cổ Loa, Luy Lâu; Tô Định bỏ chạy, Trưng Trắc lên làm vua. Chính quyền độc lập được xây dựng nhưng đến năm 43 bị quân Hán đàn áp. Năm 248, cuộc khởi nghĩa do Triệu Thị Trinh lãnh đạo chống nhà Ngô tiếp tục thể hiện ý chí đấu tranh dù không giành thắng lợi cuối cùng. Khởi nghĩa Lý Bí năm 542 chống nhà Lương dẫn tới việc lập nước Vạn Xuân năm 544. Sau đó, Triệu Quang Phục tiếp tục lãnh đạo kháng chiến, vận dụng cách đánh sáng tạo để chống quân Lương. Năm 602, nhà Tuỳ tiến quân, nước Vạn Xuân bị thôn tính. Không ghép năm mở đầu khởi nghĩa với năm lập nước, cũng không bỏ qua quá trình bảo vệ chính quyền đã giành được. Cuối thế kỉ VIII, Phùng Hưng nổi dậy từ Đường Lâm, đánh chiếm phủ thành Tống Bình và làm chủ trong một thời gian; sau đó nhà Đường đem quân đàn áp. Từ các kết quả khác nhau, có thể thấy truyền thống đấu tranh liên tục và khát vọng độc lập, nhưng không thể nói từng cuộc đều đã chấm dứt vĩnh viễn thời Bắc thuộc.

Chọn hai cuộc khởi nghĩa, lập bảng theo cùng tiêu chí: người lãnh đạo, thời điểm, chính quyền đô hộ bị chống lại, kết quả trước mắt và ý nghĩa. Chẳng hạn, Hai Bà Trưng giành được chính quyền trong một thời gian; Lý Bí tiến tới xây dựng nhà nước Vạn Xuân. Điểm chung là mục tiêu khôi phục quyền làm chủ, còn kết quả không hoàn toàn giống nhau. Quan sát tranh dân gian Đông Hồ về Hai Bà Trưng trong SGK tr. 51. Đây là tranh thể hiện cách cộng đồng tưởng nhớ và tôn vinh nhân vật; không phải ảnh chụp trận đánh năm 40. Dùng tranh để nhận xét hình tượng Hai Bà Trưng và tinh thần đấu tranh được thể hiện; những mốc sự kiện phải đối chiếu bảng và tư liệu lịch sử. Kết luận một cuộc đấu tranh có ý nghĩa cần có dẫn chứng. Việc cuối cùng bị đàn áp không xoá đi giá trị của giai đoạn giành quyền tự chủ và sự tiếp nối ý chí độc lập.