Phong trào đấu tranh và các giai đoạn giành độc lập

Phong trào ban đầu thường do vua, hoàng thân, thủ lĩnh địa phương hoặc lực lượng yêu nước lãnh đạo, thu hút đông đảo nhân dân. Tiêu biểu có khởi nghĩa Đi-pô-nê-gô-rô ở In-đô-nê-xi-a (1825–1830), đấu tranh chống Tây Ban Nha ở Phi-líp-pin, chống Anh ở Miến Điện, chống Pháp ở Việt Nam và Cam-pu-chia. Nhiều cuộc đấu tranh thất bại nhưng thể hiện tinh thần bất khuất, gây tổn thất và cản trở xâm lược. | Giai đoạn | Chuyển biến chính | |---|---| | Cuối thế kỉ XIX–1920 | chuyển từ chống xâm lược sang giành độc lập; khuynh hướng tư sản phát triển bên cạnh những hình thức cũ | | 1920–1945 | giai cấp công nhân trưởng thành, các đảng cộng sản ra đời ở một số nước; xuất hiện khuynh hướng vô sản | | 1945–1975 | làn sóng giành độc lập phát triển mạnh; nhiều nước phải tiếp tục đấu tranh chống tái xâm lược và bảo vệ thành quả | Năm **1945**, In-đô-nê-xi-a, Việt Nam và Lào tuyên bố độc lập. Nhật Bản đầu hàng tạo thời cơ thuận lợi, nhưng thắng lợi gắn với sự đấu tranh và chuẩn bị của nhân dân, không phải độc lập tự đến. Những mốc tiếp theo như Phi-líp-pin năm 1946, Miến Điện năm 1948 và các thắng lợi ở Đông Dương cho thấy tiến trình khác nhau giữa các nước. Bru-nây giành độc lập năm 1984; Đông Ti-mo khôi phục độc lập năm 2002. Vì vậy, phân kì 1945–1975 phản ánh làn sóng chủ yếu, không có nghĩa mọi quốc gia hiện nay đều hoàn thành cùng một mốc. **Tuyên bố độc lập** khác với việc đối phương công nhận hoặc chấm dứt hoàn toàn chiến tranh. Việt Nam tuyên bố độc lập năm 1945 nhưng còn phải kháng chiến để bảo vệ độc lập và thống nhất đất nước. Khi đọc câu hỏi, xác định chính xác mốc đang hỏi thuộc bước nào. Ở hải đảo, khởi nghĩa Đi-pô-nê-gô-rô chống Hà Lan ở In-đô-nê-xi-a kéo dài từ năm 1825 đến năm 1830; tại Phi-líp-pin, khởi nghĩa Đa-ga-hô ở Bô-hô (1744–1829) là một cuộc đấu tranh tiêu biểu chống Tây Ban Nha. Những cuộc khởi nghĩa có thể bị đàn áp nhưng vẫn cho thấy sự kháng cự kéo dài của cư dân bản địa. Ở lục địa, quân đội và nhân dân Miến Điện chống Anh qua các cuộc chiến tranh, rồi tiếp tục chiến tranh du kích sau khi đất nước bị chiếm. Từ năm 1858, quân dân Việt Nam chống Pháp ở Đà Nẵng và nhiều nơi, làm thất bại kế hoạch đánh nhanh, thắng nhanh. Tại Cam-pu-chia, các cuộc khởi nghĩa của Si-vô-tha, A-cha Xoa, Pu-côm-bô thể hiện phong trào chống Pháp lan rộng. Nghĩa quân Pu-côm-bô có sự liên kết chiến đấu với Trương Quyền, cho thấy quan hệ đoàn kết chống kẻ thù chung. Phân kì phong trào dựa vào sự chuyển biến về lực lượng, khuynh hướng và thành quả đấu tranh. Việc xuất hiện khuynh hướng mới không có nghĩa mọi hình thức trước đó lập tức biến mất ở tất cả các nước. Đích đến độc lập là chung, nhưng con đường và thời điểm cụ thể khác nhau. Ở Lào, nhân dân cũng đấu tranh chống thực dân Pháp, tiêu biểu là nghĩa quân Ông Kẹo, Ông Kommađăm ở Nam Lào đầu thế kỉ XX. Tư liệu về nghĩa quân được Bảo tàng Lịch sử quốc gia giới thiệu trong sưu tập Việt Nam–Lào. Cùng với quá trình giành chính quyền và tuyên bố độc lập năm 1945, trường hợp này cho thấy cuộc đấu tranh kéo dài qua nhiều giai đoạn; không chỉ riêng Việt Nam và Cam-pu-chia mới có phong trào chống Pháp ở Đông Dương.

Lập trục gồm ba giai đoạn trong bảng; mỗi giai đoạn ghi một chuyển biến nổi bật và một ví dụ. Với cuối thế kỉ XIX–1920, có thể dùng phong trào mang xu hướng tư sản ở Phi-líp-pin (1896–1898); với 1920–1945, ghi sự xuất hiện các đảng cộng sản; với giai đoạn sau năm 1945, ghi những thắng lợi giành và bảo vệ độc lập. Sau đó viết một nhận xét có dẫn chứng: phong trào diễn ra lâu dài, có sự thay đổi về khuynh hướng và hình thức, kết quả không đến đồng thời. Ghi riêng Bru-nây năm 1984. Chi tiết mở rộng về Đông Ti-mo khôi phục độc lập năm 2002 giúp tránh hiểu phân kì 1945–1975 là mốc hoàn tất chung cho mọi quốc gia Đông Nam Á hiện nay; đây không phải một giai đoạn thứ tư thay thế cách phân kì đang học. Khi trình bày, phân biệt chống xâm lược ban đầu với đấu tranh giành lại độc lập sau khi ách thuộc địa đã được thiết lập. Giải thích ít nhất một ví dụ cho mỗi nhiệm vụ, thay vì chỉ liệt kê tên nước.