Tổng khởi nghĩa và sự ra đời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa

| Thời điểm năm 1945 | Sự kiện cần nhớ | |---|---| | 13-8 | Ủy ban Khởi nghĩa toàn quốc được thành lập, ban bố Quân lệnh số 1 | | 14–15-8 | Hội nghị toàn quốc của Đảng ở Tân Trào quyết định Tổng khởi nghĩa | | 16–17-8 | Quốc dân Đại hội ở Tân Trào tán thành chủ trương Tổng khởi nghĩa, thông qua chính sách lớn, cử Ủy ban Dân tộc giải phóng Việt Nam do Chủ tịch Hồ Chí Minh đứng đầu | | 18-8 | Bắc Giang, Hải Dương, Hà Tĩnh, Quảng Nam giành chính quyền ở tỉnh lị sớm | | 19-8; 23-8; 25-8 | lần lượt giành chính quyền ở Hà Nội, Huế, Sài Gòn | | 28-8 | Đồng Nai Thượng và Hà Tiên giành chính quyền, đánh dấu Tổng khởi nghĩa thắng lợi trong cả nước | | 30-8 | vua Bảo Đại thoái vị | | 2-9 | tại Quảng trường Ba Đình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập, tuyên bố thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa | Thắng lợi ở các đô thị lớn có tác động mạnh đến cả nước. Tổng khởi nghĩa là cuộc nổi dậy của đông đảo quần chúng: lực lượng chính trị giữ vai trò chủ yếu, lực lượng vũ trang hỗ trợ quan trọng. Tại Hà Nội ngày 19-8, quần chúng cùng các đội tự vệ chiến đấu đã chiếm Phủ Khâm sai và các công sở, thể hiện sự phối hợp ấy. Lực lượng cách mạng còn tạo sức ép và vận động khôn khéo để quân Nhật ở Hà Nội và một số địa phương không can thiệp vào khởi nghĩa. Sự kết hợp đấu tranh chính trị, vũ trang và ngoại giao góp phần làm nên thắng lợi nhanh chóng, ít đổ máu. Quá trình diễn ra nhanh chóng nhưng không phải ở mọi địa phương đều có diễn biến giống hệt nhau. Cũng không nên hiểu thắng lợi tương đối ít đổ máu là hoàn toàn không có đấu tranh hay hi sinh. **Giành chính quyền trong tháng Tám** và **tuyên bố độc lập ngày 2-9** là hai mốc gắn bó nhưng khác nhau về nội dung. Cách mạng xóa bỏ bộ máy thống trị cũ; Tuyên ngôn khẳng định nền độc lập và công bố nhà nước mới trước quốc dân và thế giới. Quần chúng ở nhiều địa phương nổi dậy từ ngày 14-8. Chiều 16-8, một đơn vị Giải phóng quân do Võ Nguyên Giáp chỉ huy từ Tân Trào tiến về giải phóng Thái Nguyên, rồi hướng về Hà Nội. Diễn biến cho thấy sự phối hợp giữa quyết định lãnh đạo chung với hành động ở từng địa phương. Các tên Bắc Giang, Hải Dương, Hà Tĩnh, Quảng Nam trong mốc 18-8 là địa danh lịch sử lúc diễn ra sự kiện. Nội dung nói đến giành chính quyền ở tỉnh lị; không đổi tên sự kiện theo việc sắp xếp đơn vị hành chính về sau.

Lập trục từ 13-8 đến 2-9-1945. Dùng hai nhóm kí hiệu: quyết định lãnh đạo và diễn biến giành chính quyền/tuyên bố độc lập. Chọn ba mốc để viết chú giải: sự kiện, tác động đến tiến trình, căn cứ trong sách. Chẳng hạn, 19-8 là thắng lợi ở Hà Nội, tác động mạnh tới cả nước; 2-9 công bố nền độc lập và nhà nước mới. Sản phẩm đạt yêu cầu cần đúng thứ tự, phân biệt hai nội dung và có chú thích nguồn, thay vì chỉ ghi một dãy ngày. Đối chiếu diễn biến trong sách với trục tự lập, đặc biệt các mốc Hà Nội–Huế–Sài Gòn và những địa phương giành chính quyền sau đó.