Nho giáo trong lịch sử và đời sống văn hoá Việt Nam

**Nho giáo được tiếp nhận trong lịch sử Việt Nam** Nho giáo hình thành trên cơ sở tư tưởng Khổng Tử và những người kế thừa, phát triển. Đây là học thuyết về chính trị, xã hội, đạo đức, giáo dục có ảnh hưởng sâu rộng ở Việt Nam. Trong một số thời kì quân chủ, Nho giáo được đề cao và mang màu sắc tôn giáo, với việc thờ Khổng Tử, các bậc tiên Nho. Nho giáo được truyền bá vào Việt Nam từ thời Bắc thuộc. Quá trình tiếp nhận diễn ra qua nhiều thế kỉ, gắn với việc tổ chức nhà nước, giáo dục, khoa cử và đời sống làng xã. | Thời kì | Nét chính cần nhận biết | |---|---| | Lý–Trần | Xây dựng Văn Miếu; Nho học phát triển, Quốc Tử Giám được mở rộng. | | Lê sơ | Nho giáo được độc tôn; giáo dục Nho học và việc truyền bá xuống làng xã được đẩy mạnh. | | Đầu thế kỉ XIX | Nhà Nguyễn phát triển giáo dục Nho học mang tính hệ thống. | | Đầu thế kỉ XX | Giáo dục, khoa cử Nho học chấm dứt; ảnh hưởng Nho giáo trong đời sống vẫn tiếp tục dưới những hình thức khác. | Khái quát tiến trình giúp đặt biểu hiện văn hoá vào bối cảnh. Trọng tâm của bài là phân tích những biểu hiện và cách người Việt tiếp nhận, vận dụng, thay đổi chúng. **Biểu hiện qua giáo dục và không gian tưởng niệm** Văn Miếu, văn từ, văn chỉ là những nơi có thể tìm hiểu việc thờ Khổng Tử, các bậc tiên Nho, tôn vinh người đỗ đạt và truyền thống học tập. SGK giới thiệu Văn Miếu ở Hà Nội, Văn Miếu Mao Điền ở Hải Phòng cùng một số địa điểm khác. **Văn Miếu–Quốc Tử Giám** là một trường hợp tiêu biểu để tìm hiểu mối liên hệ giữa thờ phụng, giáo dục và khoa cử thời quân chủ. Tư liệu về nhân vật, văn tự, công trình giúp nhận diện sự coi trọng việc học, thầy giáo và người có tri thức. Khi giới thiệu một di tích, cần phân biệt niên đại thành lập với những lần xây dựng, tu bổ về sau. **Ảnh hưởng trong đạo đức và quan hệ xã hội** Các quan niệm về hiếu, lễ, nghĩa, trung, tín có ảnh hưởng đến cách ứng xử, quan hệ gia đình và đời sống cộng đồng. Những biểu hiện đề cao hiếu học, giữ chữ tín, kính trọng người đi trước có thể được phân tích qua tục ngữ, lời dạy và sinh hoạt cụ thể. Sự tiếp nhận có tính chọn lọc và biến đổi. SGV đồng thời gợi mở việc phân tích tư tưởng gia trưởng, trọng nam khinh nữ và những quan niệm không phù hợp sự bình đẳng. Vì vậy, cần phân biệt giá trị tích cực với những hạn chế trong bối cảnh lịch sử, tránh coi mọi quan niệm có nguồn gốc Nho giáo đều nên được giữ nguyên. Một biểu hiện văn hoá có thể chịu nhiều ảnh hưởng. Chẳng hạn, hiếu nghĩa trong thờ cúng tổ tiên còn gắn với truyền thống bản địa và sự giao thoa các hệ tư tưởng, tôn giáo. Muốn giải thích ảnh hưởng Nho giáo cần dùng nguồn và chỉ rõ nội dung, thay vì quy mọi phong tục về một nguyên nhân duy nhất.

Quan sát ảnh và đọc thông tin về các văn miếu, văn từ trong SGK. Chọn một dẫn chứng về truyền thống hiếu học và giải thích điều nguồn cho biết. Khi dùng tư liệu có địa danh cũ, ghi theo thời điểm tài liệu; nếu chú thích nơi đó hiện nay, cần đối chiếu nguồn chính thức tương ứng.