Tuần hoàn, tim và hệ mạch

| Hệ tuần hoàn | Đường đi của dịch tuần hoàn | |---|---| | Hở | Dịch rời mạch và tiếp xúc trực tiếp với tế bào trong xoang cơ thể rồi trở về tim | | Kín | Máu luôn chảy trong hệ mạch và trao đổi với tế bào qua dịch mô | “Hở” không có nghĩa cơ thể bị hở ra ngoài; “kín” không có nghĩa không trao đổi chất.

| Kiểu | Số lần máu qua tim trong một vòng hoàn chỉnh | |---|---:| | Tuần hoàn đơn | 1 | | Tuần hoàn kép | 2 | Ở người, vòng phổi và vòng hệ thống nối tiếp nhau nên thuộc tuần hoàn kép.

Vòng phổi: **thất phải → động mạch phổi → mao mạch phổi → tĩnh mạch phổi → nhĩ trái**. Vòng hệ thống: **thất trái → động mạch chủ → mao mạch cơ quan → tĩnh mạch chủ → nhĩ phải**. Tên động mạch và tĩnh mạch dựa vào chiều rời hay trở về tim, không dựa vào máu giàu hay nghèo O₂.

Van mở hoặc đóng theo chênh lệch áp suất, giúp máu đi một chiều. Thành thất trái dày hơn vì bơm máu qua vòng hệ thống có sức cản lớn hơn; độ dày không phải do thất trái chứa nhiều máu hơn.

Hệ dẫn truyền tim có khả năng phát và truyền xung, tạo nhịp co tự động. Thần kinh tự chủ và hormone có thể điều chỉnh nhịp, lực co; chúng không phải nguồn duy nhất làm tim phát nhịp trong điều kiện bình thường.

Một chu kì gồm nhĩ co, thất co và dãn chung. Nếu đề cho tỉ lệ thời gian $1:3:4$, pha dãn chung chiếm $4/(1+3+4)=1/2$ thời gian chu kì. Với 70 và 55 nhịp/phút: $$t_{\text{giãn},70}=\frac12\times\frac67=\frac37\text{ s}.$$ $$t_{\text{giãn},55}=\frac12\times\frac{12}{11}=\frac6{11}\text{ s}.$$ Chênh lệch thời gian dãn chung: $$\frac6{11}-\frac37=\frac9{77}\approx0{,}12\text{ s}.$$ Giữ phân số đến bước cuối. Tỉ lệ $1:3:4$ là giả thiết bài, không phải tỉ lệ cố định ở mọi nhịp tim.

| Mạch | Đặc điểm chính | |---|---| | Động mạch | Đưa máu rời tim; thành dày, đàn hồi | | Mao mạch | Thành rất mỏng; tổng tiết diện toàn mạng lớn | | Tĩnh mạch | Đưa máu về tim; nhiều tĩnh mạch có van | Trong mô hình dòng ổn định: $$v=\frac QS.$$ Với $Q=60\text{ cm}^3/\text{s}$ và tổng tiết diện mạng $S=120\text{ cm}^2$: $$v=\frac{60}{120}=0{,}5\text{ cm/s}.$$ $S$ là tổng tiết diện của cả mạng đang xét, không phải tiết diện một mao mạch.

Mao mạch có thành mỏng, phân nhánh nhiều và vận tốc máu trung bình thấp, thuận lợi cho trao đổi. Chất đi qua thành mạch theo gradient và cơ chế vận chuyển phù hợp; không phải mọi chất đều khuếch tán tự do.

Khi nhu cầu mô thay đổi, nhịp tim, lực co và đường kính mạch có thể được điều chỉnh. Co mạch hay giãn mạch tác động khác nhau tùy vị trí; không suy một thay đổi cục bộ thành kết quả giống nhau cho toàn hệ.

Vận động phù hợp, ăn hợp lí, ngủ đủ và tránh thuốc lá giúp giảm nguy cơ tim mạch. Dấu hiệu bất thường kéo dài cần được đánh giá theo hướng dẫn y tế, không suy từ một công thức sinh lí học đơn giản.