Sự sống qua các đại địa chất

Mạch khái quát từ xa xưa tới gần hiện tại là: **Thái cổ → Nguyên sinh → Cổ sinh → Trung sinh → Tân sinh**. SGK hệ thống theo các giai đoạn lớn này; những đơn vị bên trong được chia tiếp để theo dõi chi tiết hơn. | Giai đoạn | Những nét chính cần nhớ | |---|---| | Thái cổ | Gắn với những bằng chứng rất sớm của sinh vật nhân sơ | | Nguyên sinh | Sự tích lũy oxygen và sự xuất hiện, phát triển của sinh vật nhân thực, đa bào | | Cổ sinh | Nhiều nhóm động vật biển phân hóa; thực vật và động vật mở rộng lên cạn | | Trung sinh | Bò sát phát triển mạnh; xuất hiện các nhóm như thú và chim; thực vật có hoa xuất hiện và phân hóa | | Tân sinh | Thú, chim và thực vật có hoa tiếp tục phân hóa; lịch sử các nhóm linh trưởng và loài người | Bảng nêu nét tiêu biểu, không có nghĩa mỗi giai đoạn chỉ tồn tại nhóm được ghi. Vi khuẩn không biến mất khi sinh vật nhân thực xuất hiện.

Trong Cổ sinh, thứ tự các kỉ thường gặp là Cambri → Ordovic → Silur → Devon → Cacbon → Permi. Trung sinh gồm Tam điệp → Jura → Phấn trắng. Với Tân sinh, theo cách chia và số liệu của bảng được cung cấp trong bài tập; các bảng địa chất có thể dùng hệ tên và mốc làm tròn khác nhau. Các kỉ không dài bằng nhau. Vì vậy, không chia đều một khoảng thời gian chỉ vì bảng có ba hàng. Khi đề cho “triệu năm cách đây”, số lớn hơn chỉ thời điểm xa hiện tại hơn. Nên đọc theo ba cột: giai đoạn → biến cố môi trường → nét nổi bật của sinh vật. Cách này giúp giải thích mối liên hệ, thay vì học một dãy tên rời rạc.

Lịch sử sinh giới có những đợt tuyệt chủng lớn, như cuối Permi và cuối Phấn trắng. Biến đổi môi trường có thể làm nhiều nhóm suy giảm hoặc biến mất; các nhóm sống sót tiếp tục tiến hóa trong điều kiện mới. Sau một biến cố, nguồn sống và các mối quan hệ sinh thái thay đổi có thể tạo cơ hội cho những nhóm còn lại phân hóa. Điều đó không có nghĩa tuyệt chủng “xảy ra để nhường chỗ” hay mọi loài đều sẽ được thay bằng loài tốt hơn. Hóa thạch giúp nhận ra sự thay đổi thành phần sinh vật giữa các lớp địa chất. Cần kết hợp với dữ liệu địa chất và niên đại; không chỉ nhìn kích thước cơ thể để đoán một mẫu cổ hơn mẫu khác.