Sự phát sinh loài người

Loài người thuộc bộ Linh trưởng, lớp Thú. Nguồn gốc được nghiên cứu bằng cách phối hợp hóa thạch, đặc điểm giải phẫu, dấu tích hoạt động và dữ liệu di truyền. Xương chi và khung chậu giúp nghiên cứu cách di chuyển; hộp sọ và răng cung cấp thông tin cấu tạo; công cụ và dấu tích cư trú giúp tìm hiểu hoạt động sống. Mỗi loại dữ liệu trả lời một phần câu hỏi. Chỉ một công cụ nằm gần hóa thạch chưa đủ để gán chắc chắn mọi hành vi cho một loài. Những đặc điểm như đi hai chân, thay đổi cấu tạo não, chế tác công cụ và đời sống văn hóa không nhất thiết xuất hiện cùng lúc. Bởi vậy, không lấy một đặc điểm đơn lẻ để kể toàn bộ quá trình.

| Nhóm hoặc loài | Điểm cần nhận biết | |---|---| | Australopithecus | Nhóm hóa thạch ở châu Phi; một số loài đã đi hai chân nhưng còn đặc điểm thích hợp leo trèo | | Homo habilis | Một trong các loài sớm của chi Homo, thường được giới thiệu với tên người khéo léo | | Homo erectus | Người đứng thẳng; có tỉ lệ cơ thể thích hợp sống trên mặt đất, dấu tích phân bố cả ngoài châu Phi | | Homo neanderthalensis | Một nhánh người cổ đã tuyệt chủng; không đặt thành nấc bắt buộc ngay trước mọi người hiện đại | | Homo sapiens | Loài người hiện đại, cũng là loài của tất cả chúng ta ngày nay | Australopithecus là tên chi, không phải tên của một loài duy nhất. Các tên trong bảng giúp nhận biết nhóm, không tạo một chuỗi chắc chắn rằng từng nhóm lần lượt biến hết thành nhóm phía dưới. Trong cách hệ thống phổ thông, ta đi từ những dạng tổ tiên cổ, các nhóm như Australopithecus, những dạng thuộc chi Homo tới người hiện đại. Khi vẽ, cần ghi rõ đây là mạch khái quát, không phải sơ đồ chứng minh toàn bộ quan hệ tổ tiên trực tiếp.

Các bằng chứng hiện có đặt sự xuất hiện của **Homo sapiens khoảng 300 nghìn năm trước ở châu Phi**, sau đó loài người có lịch sử phát tán rộng. Đây là mốc ước tính khoa học, không phải một năm xuất hiện chính xác. Mọi người đang sống đều thuộc Homo sapiens. Khác biệt màu da, hình dáng hay nơi cư trú không chia con người thành các bậc tiến hóa. “Cro-Magnon” gắn với một số hóa thạch người hiện đại ở châu Âu, không có nghĩa lịch sử Homo sapiens bắt đầu tại đó.

Di truyền, biến dị và chọn lọc góp phần vào lịch sử tiến hóa sinh học của người. Lao động, giao tiếp và sự truyền kinh nghiệm qua học tập góp phần phát triển đời sống xã hội, văn hóa. Hai cách truyền thông tin cần phân biệt: allele được truyền qua sinh sản; một cách làm công cụ hoặc một ngôn ngữ được truyền qua học tập và giao tiếp. Một người học kỹ năng mới không có nghĩa đã tạo ra allele mới và truyền ngay kỹ năng ấy bằng gene cho con. Khả năng học tập và đời sống xã hội có nền tảng sinh học, nhưng nội dung văn hóa tích lũy còn phụ thuộc lịch sử và môi trường sống. Ta không dùng văn hóa của một cộng đồng để gọi họ là một “loài người” khác.