Phục hồi và bảo tồn đa dạng sinh học

Sinh thái học bảo tồn áp dụng kiến thức sinh thái cùng các lĩnh vực liên quan để duy trì, bảo vệ đa dạng sinh học. Sinh thái học phục hồi tìm cách hỗ trợ hệ đã suy thoái khôi phục cấu trúc, chức năng và trạng thái gần với tự nhiên phù hợp. Hai công việc bổ sung nhau: bảo vệ phần còn tốt, đồng thời khắc phục phần đã bị tổn hại. Không mặc định một đợt trồng cây sẽ làm hệ trở lại nguyên trạng.

Đa dạng sinh học được xem ở các mức đa dạng di truyền, đa dạng loài và đa dạng hệ sinh thái. Bảo tồn nguồn gene của giống địa phương khác với chỉ đếm có bao nhiêu loài cây; bảo vệ rừng, đất ngập nước và những kiểu nơi sống khác còn giữ sự đa dạng hệ sinh thái. Một hệ có rất nhiều cá thể của cùng một giống không tự có đa dạng di truyền cao.

Mất và chia cắt nơi sống, khai thác quá mức, ô nhiễm, biến đổi khí hậu và loài ngoại lai xâm hại đều có thể làm suy giảm đa dạng. Trong sản xuất, thay nhiều giống địa phương bằng rất ít giống có thể làm mất nguồn gene nếu không được lưu giữ. Điều đó không có nghĩa mọi giống mới hoặc mọi sinh vật biến đổi gene tự động gây suy giảm đa dạng; cần xem cách sử dụng, khả năng phát tán và tác động thực tế.

| Hình thức | Cách thực hiện và ý nghĩa | |---|---| | Tại chỗ | Bảo vệ loài trong môi trường sống tự nhiên, như bảo vệ sinh cảnh và quần thể tại khu bảo tồn | | Chuyển chỗ | Bảo tồn ngoài môi trường sống tự nhiên, như ngân hàng hạt, cơ sở lưu giữ nguồn gene hoặc chương trình nuôi bảo tồn phù hợp | Bảo tồn tại chỗ còn giữ nhiều quan hệ sinh thái và quá trình tự nhiên. Chuyển chỗ hỗ trợ lưu giữ, nhân giống hoặc cứu hộ trong điều kiện phù hợp, nhưng không thay thế toàn bộ nơi sống. Việc đưa cá thể trở về tự nhiên cần đánh giá chuyên môn, không tự thả động vật nuôi hoặc loài lạ với mục đích “tăng đa dạng”. Khi nơi sống bị chia thành các mảnh, hành lang sinh cảnh có thể nối những mảnh phù hợp, hỗ trợ loài mục tiêu di chuyển và trao đổi giữa các quần thể. Hiệu quả phụ thuộc loài, vị trí, chất lượng hành lang và các tác động kèm theo; không phải một dải cây bất kì đều phù hợp mọi loài.

Một báo cáo khảo sát ngắn cần ghi nơi, thời gian, cách quan sát, tác động nhận ra, biện pháp đang có, ưu điểm/hạn chế và đề xuất. Tách điều đã quan sát với điều suy đoán. Nếu chỉ thấy rác, có thể ghi “có rác tại vị trí khảo sát”; chưa đủ dữ liệu để khẳng định loại chất độc hay kết luận toàn bộ nguồn nước ô nhiễm ở mức nào. Bảng dưới là ví dụ minh họa, không phải khảo sát BTVN đã thực hiện: | Ghi nhận | Đề xuất gắn với dữ kiện | |---|---| | Rác tiếp tục xuất hiện sau mỗi đợt dọn | Tìm, giảm nguồn phát sinh; bố trí thu gom phù hợp, theo dõi sau xử lí | | Cây trồng bổ sung chết nhiều ở vùng ngập | Kiểm tra lựa chọn loài và điều kiện ngập trước khi trồng lại | Khi hoạt động ngoài lớp, theo hướng dẫn giáo viên, chỉ quan sát nơi được phép và an toàn; không cần đi vào vùng nước hoặc bắt sinh vật để hoàn thành báo cáo. Ví dụ trồng 200 cây và ghi nhận 150 cây còn sống sau thời gian theo dõi: $$\text{Tỉ lệ cây sống}=\frac{150}{200}\times100\%=75\%.$$ Đây là tỉ lệ sống của cây theo điều kiện khảo sát, không có nghĩa toàn hệ sinh thái đã phục hồi 75%. Còn phải theo dõi đất, nước, tái sinh, các nhóm sinh vật và chức năng của hệ.