Lệch bội và đa bội

Lệch bội là thay đổi số lượng ở một hoặc một số cặp NST. Trong mô hình lưỡng bội: | Dạng | Bộ NST | |---|---| | Thể một | 2n − 1 | | Thể ba | 2n + 1 | | Thể không | 2n − 2, mất cả hai chiếc của cùng một cặp | | Thể bốn | 2n + 2, có bốn chiếc của cùng một loại NST | Thể một kép cũng có tổng 2n − 2 nhưng thiếu một chiếc ở mỗi trong hai cặp khác nhau. Vì vậy tổng số chưa luôn xác định được dạng. Đa bội là tăng số bộ NST hoàn chỉnh: chẳng hạn 3n, 4n. Với loài có n = 6, thể ba có 13 NST, còn thể tam bội có 18 NST và mỗi loại có ba chiếc. Hai tên “thể ba” và “tam bội” nói về hai hiện tượng khác nhau.

Tự đa bội tăng số bộ NST có cùng nguồn gốc loài. Ví dụ giao tử không giảm nhiễm 2n kết hợp với giao tử n có thể tạo hợp tử 3n; hai giao tử 2n có thể tạo 4n. Rối loạn phân bào cũng có thể làm bộ NST tăng gấp đôi trong một dòng tế bào. Dị đa bội kết hợp các bộ NST có nguồn gốc từ những loài khác nhau. Dùng A và B để kí hiệu **cả bộ NST đơn bội** của hai loài, không phải hai allele: AA × BB tạo con lai AB. Nếu A và B khó bắt cặp tương đồng, giảm phân có thể bị rối loạn. Khi bộ NST của con lai được nhân đôi thành AABB, mỗi NST có thể có chiếc tương đồng để bắt cặp, giúp phục hồi khả năng sinh sản trong những trường hợp phù hợp. Cơ thể đa bội lẻ thường khó tạo giao tử cân bằng. Một số cây tam bội được khai thác để tạo quả ít hoặc không có hạt. Không phải mọi quả không hạt đều do đa bội, và cũng không phải mọi cơ thể đa bội đều bất thụ.