Kiểu gene, môi trường và mức phản ứng

Kiểu gene quy định khả năng tạo ra các sản phẩm của gene. Những sản phẩm này hoạt động trong điều kiện cụ thể của tế bào và cơ thể; nhiệt độ, dinh dưỡng, ánh sáng cùng các yếu tố khác có thể ảnh hưởng sự biểu hiện tính trạng. Có thể ghi nhớ mối quan hệ: **kiểu gene tương tác với môi trường → kiểu hình**. Đây là cách biểu diễn quan hệ sinh học, không phải phép cộng hai đại lượng số. Ví dụ ở thỏ Himalaya trong SGK, màu lông khác nhau giữa vùng thân và các đầu mút liên quan đến ảnh hưởng của nhiệt độ đối với quá trình tạo sắc tố. Ta không cần giả định rằng mọi vùng lông khác màu đều có DNA khác nhau. Tương tự, cùng một kiểu gene ở cây trồng có thể biểu hiện khác khi điều kiện chăm sóc thay đổi.

**Thường biến** là sự thay đổi kiểu hình của cùng kiểu gene trước những điều kiện môi trường khác nhau. Bản thân biến đổi kiểu hình này không do thay đổi vật chất di truyền và không được truyền nguyên trạng cho đời sau như một allele mới. | Nội dung | Thường biến | Đột biến | |---|---|---| | Điều thay đổi | Kiểu hình trước điều kiện môi trường | Vật chất di truyền | | Có nhất thiết tạo allele mới? | Không | Đột biến gene có thể tạo allele mới | | Truyền cho đời sau | Không truyền nguyên trạng kiểu hình do môi trường tạo ra | Có thể di truyền khi được truyền qua dòng tế bào hoặc giao tử phù hợp | Không phải mọi biến đổi do môi trường đều là thường biến: môi trường cũng có tác nhân gây đột biến. Muốn phân loại, ta xét có thay đổi vật chất di truyền hay chỉ thay đổi sự biểu hiện. Cũng không nên khẳng định mọi thường biến đều có lợi hoặc luôn trở lại trạng thái ban đầu ở mọi giai đoạn phát triển.

**Mức phản ứng** là tập hợp các kiểu hình mà một kiểu gene có thể biểu hiện trong những môi trường khác nhau. | Điều được giữ | Điều được thay đổi | Điều được ghi nhận | |---|---|---| | Kiểu gene | Môi trường | Kiểu hình của tính trạng đang xét | Kiểu gene quy định khả năng phản ứng; môi trường góp phần tạo kiểu hình cụ thể. Một kiểu gene có thể có mức phản ứng rộng ở tính trạng này nhưng hẹp ở tính trạng khác. Khoảng quan sát trong vài điều kiện chỉ là phạm vi đã khảo sát, chưa chắc là toàn bộ giới hạn sinh học.

| Câu hỏi | Cách so sánh | |---|---| | Hai giống khác nhau thế nào? | Trồng trong điều kiện tương đương | | Một giống phản ứng với môi trường ra sao? | Giữ kiểu gene, thay đổi điều kiện | Giống cung cấp tiềm năng di truyền; chăm sóc phù hợp giúp tiềm năng biểu hiện. Nước hoặc phân bón không làm năng suất tăng vô hạn, nên chọn giống phải đi cùng điều kiện sử dụng thực tế.