Tưởng tượng có tổ chức
Có thể tự tạo một truyện hoặc dựa theo truyện đã đọc. Với truyện nguồn, đọc kĩ, xác định điều giữ và điều đổi, ghi rõ dựa theo tác phẩm nào; không đổi vài tên rồi nhận hoàn toàn của mình. Với truyện tranh chuyển thành lời, dùng hình đã xem để hiểu hành động, cảnh, không tự nhận đã đọc tập chưa xem.
Khung truyện cần người kể, bối cảnh, nhân vật và chuỗi sự việc. Hành động, lời nói, suy nghĩ giúp khắc hoạ nhân vật; chi tiết miêu tả và cảm xúc phải góp vào tình thế, không chỉ trang trí. Ngôi kể cần nhất quán về những điều người kể biết.
Viết rồi kiểm trình tự, quan hệ nguyên nhân, sự chuẩn bị cho kết thúc và lời thoại. Có thể bất ngờ nhưng không giải mọi vướng mắc bằng một người biết hết xuất hiện không được chuẩn bị. Truyện tưởng tượng phải ghi đúng tư cách, không trình như chứng cứ về người thật.
Ví dụ một truyện ngắn tự sáng tác
Truyện hư cấu ngắn do BTVN biên soạn, không dựa theo vụ việc có thật:
**Thẻ sách dưới chân giá**
Giờ nghỉ, Lan thấy thẻ sách của nhóm biến mất khỏi bàn. “Có ai cầm nhầm không?” Lan hỏi. Minh lắc đầu, rồi cúi nhìn mẩu giấy xanh bên chân giá. Sáng nay thẻ có dán một miếng xanh ở góc.
Lan chưa gọi tên ai. Cô nhờ Minh đứng chờ để mượn chiếc đèn nhỏ của người phụ trách. Dưới khe giá, ánh đèn soi ra góc thẻ bị kẹp cùng một tờ giới thiệu sách. Lan nhớ lúc mở cửa sổ, cả chồng giấy đã trượt khỏi bàn. Hai bạn nhờ người phụ trách lấy thẻ, rồi đặt giấy vào khay. Lan thở phào: may mà mình đã hỏi trước khi kết luận có người giấu.
Miếng xanh xuất hiện trước việc tìm thẻ, nên kết thúc có căn cứ. Lời hỏi và việc chưa vội gọi tên cho thấy cách ứng xử qua hành động, không cần người kể chỉ gắn nhãn Lan tốt. Đây là truyện ngắn minh hoạ cấu trúc, không mẫu bắt buộc hoặc hướng dẫn tự di chuyển giá sách.
Củng cố kiến thức
Chi tiết nào chuẩn bị cho việc nhận ra thẻ?
Nhãn biết hết không tạo bằng chứng truyện.
Đúng: chi tiết trước gắn nhận ra sau.
Kết bất ngờ cần quan hệ được chuẩn bị.
Nhan đề hỗ trợ hướng đọc nhưng chưa đủ quan hệ sự việc.
Lời giải
Đáp án B. Miếng xanh là dấu đã đưa vào mạch trước, giúp việc nhận ra thẻ không tuỳ tiện. Chi tiết có chức năng liên kết, khác một lời kết quả mới xuất hiện mà không có chuẩn bị.
Củng cố kiến thức
Nếu viết truyện mới dựa theo một truyện đã đọc, cần làm gì?
Không làm ý đã mượn thành hoàn toàn riêng.
Không nhận tư cách không đúng.
Đúng: nguồn minh bạch, thay đổi có mục đích.
Phải giữ phạm vi tiếp nhận thực.
Lời giải
Đáp án C. Mô phỏng được dùng trong nhiệm vụ sáng tạo, nhưng cần đọc nguồn và ghi đúng quan hệ. Sáng tạo là tổ chức phần mới có ý nghĩa, không giấu phần đã lấy hoặc nhận phạm vi đọc chưa có.