Chuẩn bị mạch, không học thuộc mọi chữ
Chọn chuyện tưởng tượng tự tạo phù hợp người nghe, nêu rõ tư cách hư cấu. Ghi nhan đề, bối cảnh, nhân vật, ngôi kể và những sự việc không thể bỏ. Có thể mượn một nhân vật văn học hoặc viết kết thúc khác nhưng phải nói rõ nguồn và sự tưởng tượng, không gọi là kết nguyên tác.
Kể theo mạch, phân biệt giọng người kể và nhân vật, nhấn chi tiết quan trọng. Cử chỉ, nét mặt hoặc hình hỗ trợ cần giúp nghe hiểu; không diễn quá mức làm mất quan hệ sự việc. Khi dùng ngôi tôi, giới hạn điều biết hoặc giải thích cách biết.
Người nghe tóm diễn biến, hỏi chỗ chưa rõ và nhận xét sự hợp lí của chi tiết tưởng tượng, cách kể, ý nghĩa. Người kể nghe, giải thích, tiếp nhận góp ý có căn cứ và sửa. Trắc nghiệm chỉ kiểm phương pháp; cần tập kể thực theo thời gian được giao.
Ví dụ hỏi về một điểm chưa được chuẩn bị
Tình huống giả định do BTVN biên soạn:
Một chuyện tưởng tượng kể cuộc trò chuyện với cây ở sân trường. Người kể xưng tôi, nhưng đến cuối đột nhiên kể suy nghĩ của một bạn ở nơi khác mà không có căn cứ. Người nghe có thể hỏi: “Người kể biết suy nghĩ ấy bằng cách nào?” Câu hỏi giúp kiểm ngôi kể, không phủ nhận việc cây nói vì truyện đã công bố là tưởng tượng.
Có thể sửa để bạn ấy trực tiếp bộc lộ trong lời thoại hoặc để người kể nói đây là điều mình đoán, không khẳng định biết. Đồng thời phải giữ quy tắc tưởng tượng đã tạo, để cái kết nối với những chi tiết trước.
Đây là gợi ý cách trao đổi, không nhận đã có một cuộc nói/nghe thực tế hoặc điểm chấm của giáo viên.
Củng cố kiến thức
Góp ý nào đúng trọng tâm với chuyện trong ví dụ?
Hư cấu đã được nêu rõ, cần kiểm tổ chức bên trong.
Ngôi kể cần giới hạn hoặc giải thích cách biết.
Phản hồi giúp hoàn thiện bài kể.
Đúng: góp ý vào ngôi và căn cứ trong mạch.
Lời giải
Đáp án D. Vấn đề không phải cây nói trong truyện hư cấu mà là người kể đột nhiên biết điều chưa có căn cứ. Câu hỏi làm rõ điểm ấy, giúp sửa cho nhất quán mà không xoá khả năng tưởng tượng.
Củng cố kiến thức
Nếu kể một kết thúc khác của tác phẩm đã đọc, cần giới thiệu thế nào?
Đúng: người nghe biết quan hệ nguồn và phần mới.
Không tráo nội dung nguồn.
Dựa theo vẫn cần nguồn rõ.
Không gán sáng tạo của người kể cho tác giả.
Lời giải
Đáp án A. Tưởng tượng được phép tạo cách tiếp tục khác, nhưng phải giữ tư cách của nó. Nêu nguồn và phần mới giúp tránh làm người nghe hiểu sai tác phẩm, đồng thời tôn trọng công sức tác giả.