Giữ cảm xúc gắn với điều được đọc
Đoạn cảm nghĩ cần giới thiệu bài thơ, nêu cảm nhận và giải thích từ những nét nội dung, nghệ thuật tiêu biểu. Với Bến đò trưa hè, có thể tập trung vào cảnh vắng, nhịp sống chậm và tình gắn bó với làng quê.
Trước khi viết, chọn vài chi tiết thực sự giúp làm rõ cảm nhận: trời và sông yên, cây đa, quán nước, âm thanh xa. Sắp ý từ ấn tượng chung đến từng nét cụ thể rồi trở lại điều bài thơ để lại.
Khi viết, dùng từ nối để người đọc thấy vì sao chi tiết gợi cảm xúc. Không cần giải thích mọi dòng thơ trong một đoạn. Sau khi viết, xem lời cảm nhận đã có điểm tựa chưa, có nhầm cảnh thoáng buồn thành sự chán ghét quê hương không, câu kết có nối được những ý vừa nói không.
Một đoạn mười câu và cách triển khai
Đoạn văn minh hoạ do BTVN biên soạn theo bài thơ trong SGK:
Bến đò trưa hè của Anh Thơ để lại ấn tượng về một làng quê yên vắng mà gần gũi. Bầu trời rộng và dòng sông im khiến thời gian như chậm lại. Cây đa cùng ngọn gió cũng được gợi trong một trạng thái lặng lẽ. Những nét nhân hoá làm cảnh vật mang một nỗi buồn nhẹ, không còn là những vật được ghi lại đơn thuần. Từ thiên nhiên, bài thơ chuyển tới quán nước và bóng người thưa trên đường đê. Nhịp sinh hoạt ấy hoà với vẻ tĩnh của buổi trưa. Tiếng gà xa và tiếng nhạc ngựa không làm cảnh đông vui mà càng khiến khoảng vắng rõ hơn. Tôi cảm nhận sự trìu mến trong cách nhà thơ chăm chú nhìn và nghe từng nét nhỏ. Cảnh có buồn nhưng vẫn được nâng niu như một phần thân thuộc của quê hương. Bài thơ vì thế gợi mong muốn biết dừng lại để nhận vẻ đẹp bình dị quanh mình.
Câu mở nêu tác giả, tác phẩm và ấn tượng. Các câu giữa chọn hình ảnh rồi giải thích quan hệ cảnh–nhịp sống–cảm xúc. Hai câu cuối nối cảm nhận với điều gợi suy nghĩ. Đây là một cách viết có căn cứ, không phải cảm xúc duy nhất cần lặp lại.
Nếu bản đầu chỉ ghi bài thơ rất hay và cảnh rất đẹp, có thể sửa thành dòng sông im, quán nước và những âm thanh xa cùng gợi một buổi trưa lặng lẽ. Câu sửa có chi tiết để người đọc hiểu lời nhận xét, rồi có thể thêm điều cảnh ấy gợi trong cảm xúc.
Củng cố kiến thức
Câu nào trong đoạn minh hoạ giải thích rõ quan hệ giữa âm thanh và không khí cảnh?
Câu mở chưa phân tích tác dụng âm thanh.
Đúng: nêu chi tiết âm thanh rồi lí giải hiệu quả.
Câu kết nêu suy nghĩ, không trực tiếp giải thích âm thanh.
Sự chuyển đối tượng chưa tự làm rõ tác dụng tiếng động.
Lời giải
Đáp án B. Câu này không chỉ kể có những tiếng gì mà giải thích chúng tác động tới cảm giác về không gian: âm thanh thưa, xa khiến cái vắng rõ hơn. Đó là bước nối dẫn chứng với cảm nhận, cần thiết để đoạn không thành một bản kể lại.
Củng cố kiến thức
Vì sao cách sửa câu bài thơ rất hay trong ví dụ giúp đoạn rõ hơn?
Câu sửa vẫn mở đường cho cảm nhận từ cảnh.
Câu sửa bổ sung căn cứ, không chỉ thêm lời khen.
Đúng: người đọc thấy nhận xét bắt nguồn từ đâu.
Cách viết có căn cứ không ép một cảm xúc duy nhất.
Lời giải
Đáp án C. Dòng sông, quán nước và âm thanh xa là các chi tiết đã được phân tích. Nối chúng với vẻ lặng lẽ cho biết lí do của cảm nhận, khác lời khen chung. Sau đó, người viết có thể bày tỏ suy nghĩ riêng phù hợp những chi tiết ấy.