Thơ sáu, bảy, tám chữ: đọc hình thức để hiểu cảm xúc

Tên thể thơ và nhạc điệu

Thơ sáu chữ, bảy chữ, tám chữ được gọi tên theo số tiếng ở mỗi dòng. Chữ trong tên thể thơ được hiểu là tiếng, không phải số từ: hoàng hôn là một từ nhưng có hai tiếng. Cần đọc nhiều dòng, không đoán thể thơ chỉ từ nhan đề hay một dòng có biến đổi. Các thể này không giới hạn số dòng của toàn bài; có thể chia khổ hoặc không. Vần thường ở cuối dòng, gọi là vần chân. Vần liền nối những dòng kế tiếp; vần cách nối những dòng có khoảng cách. Một bài có thể phối hợp các cách gieo vần, không phải mọi dòng đều cùng một vần. Nhịp là cách ngắt dòng thơ thành các phần khi đọc. Ngắt theo cụm nghĩa, cấu tạo câu và cảm xúc, rồi nghe lại; thơ tám chữ không bắt buộc mọi dòng đều 4/4. Phân tích hình thức cần nói vần, nhịp ấy giúp lời thơ ngân nga, dồn dập, ngập ngừng hay nhấn một ý như thế nào trong đoạn đang đọc.

Ví dụ đếm tiếng rồi thử nhịp

Ví dụ phân tích do BTVN biên soạn theo bài “Tiếng Việt” của Lưu Quang Vũ trong SGK: “Tiếng mẹ gọi trong hoàng hôn khói sẫm” có tám tiếng: Tiếng / mẹ / gọi / trong / hoàng / hôn / khói / sẫm. Không gộp hoàng hôn thành một khi đếm. Có thể thử đọc “Tiếng mẹ gọi / trong hoàng hôn / khói sẫm”, nhịp 3/3/2. Phần đầu làm nổi tiếng gọi thân thuộc; hai phần sau mở không gian chiều và khói, gợi một kí ức gần gũi. Đây là một cách đọc có căn cứ từ ý nghĩa, không là cách ngắt duy nhất bắt mọi người phải theo. Một dòng này đủ minh hoạ đếm tiếng, chưa đủ kết luận toàn cách gieo vần của bài.

Củng cố kiến thức

Khi đếm tiếng ở dòng ví dụ, cần xử lí hoàng hôn thế nào?

AĐếm một vì cùng chỉ một thời điểm.BĐếm hai vì tên thể thơ dựa vào tiếng, không vào số từ.CKhông đếm vì chỉ là phần tả cảnh.DĐếm theo số âm tiết của từ hoàng rồi bỏ hôn.

Củng cố kiến thức

Nhận xét nào giải thích nhịp, không chỉ ghi con số?

ANhịp 3/3/2 nên mọi dòng khác bắt buộc cũng như vậy.BCó tám tiếng nên không cần đọc nghĩa.CThử nhịp 3/3/2 để làm nổi tiếng gọi và mở dần khung cảnh chiều thân thuộc.DThấy hoàng hôn thì mọi dấu ngắt đều có tác dụng giống nhau.