Chọn phạm vi có thể làm rõ
Một vấn đề xã hội có thể rất rộng. Khi viết, cần giới hạn một mặt phù hợp kiến thức và khả năng tìm nguồn: ai liên quan, tình trạng gì, ở đâu, tác động nào cần bàn. Không nêu mọi chuyện rồi chỉ kết mọi người hãy cố gắng.
Mở bài giới thiệu vấn đề và sự cần thiết. Thân bài làm rõ bản chất, biểu hiện, tác động, những nguyên nhân có căn cứ; trình bày quan điểm bằng lí lẽ, bằng chứng. Có thể nêu một ý khác đáng xem xét, phản hồi đúng ý bằng căn cứ. Sau đó đề xuất giải pháp tương ứng vấn đề, chỉ rõ ai làm, làm cách nào, điều kiện và giới hạn. Kết bài khẳng định ý nghĩa, trách nhiệm phù hợp.
Khi chưa có khảo sát, không đặt số liệu thật cho một tình huống tự nghĩ. Có thể dùng ví dụ giả định ghi rõ để giải thích phương án, nhưng bài viết thực hành về thực trạng cần thu thập nguồn thật. Giải pháp là việc đề xuất, không viết như đã bảo đảm kết quả.
Ví dụ dàn ý cho một phạm vi nhỏ
Dàn ý minh hoạ giả định do BTVN biên soạn, không là khảo sát về nhà trường:
Vấn đề: thông báo hoạt động chung có thay đổi nhưng một số thành viên chưa được báo lại. Quan điểm: cần một cách xác nhận lịch để hạn chế bỏ sót, không quy mọi người chưa nhận tin là lười.
1. Làm rõ biểu hiện bằng các trường hợp đã kiểm; trong bài thật cần ngày, cách gửi và phần lịch thay đổi, không bịa tỷ lệ toàn trường.
2. Phân tích tác động: có thể đến sai giờ, khó phối hợp; kiểm nguyên nhân như kênh phân tán hoặc thông báo thiếu dấu nhận, không đoán động cơ cá nhân.
3. Giải pháp: người phụ trách ghi một lịch thống nhất, nêu rõ phần thay đổi; thành viên xác nhận đã nhận. Nếu không dùng được kênh số, thống nhất cách báo thay thế phù hợp.
4. Cách theo dõi: sau buổi hoạt động, hỏi còn ai bị bỏ sót và chỗ nào chưa rõ để điều chỉnh. Không hứa giải pháp sẽ xoá mọi hiểu nhầm.
Dàn ý nối từng việc với đúng thiếu sót, không đề nghị thu thông tin cá nhân không cần thiết hoặc thêm một hệ thống phức tạp.
Củng cố kiến thức
Đề xuất nào gần một giải pháp hơn khẩu hiệu?
Thiếu việc cụ thể và cách làm.
Lời cấm chưa giải thích cách ngăn thiếu sót.
Đúng: có chủ thể, bước làm và điều kiện.
Hứa tuyệt đối không có căn cứ.
Lời giải
Đáp án C. Giải pháp cần trả lời ai làm, làm gì, bằng cách nào và có phù hợp điều kiện không. Ví dụ còn giữ cách kiểm, điều chỉnh; khác với một khẩu hiệu hoặc lời bảo đảm chưa chứng minh.
Củng cố kiến thức
Nếu chưa thu thập khảo sát thật, khi minh hoạ nên làm gì?
Đúng: trung thực nguồn và phạm vi sử dụng.
Đó là bịa dữ kiện.
Nguồn không cùng đối tượng, thời điểm.
Đề xuất chưa thành kết quả.
Lời giải
Đáp án A. Giả định có thể giúp hiểu cách lập luận nhưng không là bằng chứng khảo sát thật. Phân biệt hai vai trò giúp bài không dựa vào số liệu tự tạo; khi chuyển sang đề tài thực tế cần nguồn đúng phạm vi.