Lục Vân Tiên cứu người: dũng cảm và trọng nghĩa

Khi Nguyệt Nga muốn báo đáp, Vân Tiên nói: “Làm ơn há dễ trông người trả ơn. Nay đà rõ đặng nguồn cơn, Nào ai tính thiệt so hơn làm gì. Nhớ câu kiến nghĩa bất vi, Làm người thế ấy cũng phi anh hùng”. **Trông người trả ơn, tính thiệt so hơn** đều nói tới việc chờ lợi ích sau khi giúp đỡ. Cách phủ định ấy cho thấy Vân Tiên không xem cứu người là cuộc đổi chác. Tiếng cười trước lời đáp gợi thái độ vô tư, hào hiệp. **Kiến nghĩa bất vi** nghĩa là thấy việc nghĩa mà không làm; **phi anh hùng** là không phải người anh hùng. Lời cuối khẳng định: người anh hùng phải biết hành động vì điều đúng đắn, không thờ ơ trước người gặp nạn. Quan niệm này đã được chứng minh bằng việc chàng làm ở đầu đoạn. Chi tiết so sánh Vân Tiên với Triệu Tử phá vòng vây tôn lên vẻ đẹp người anh hùng; lời đáp sau đó làm rõ nền tảng của sức mạnh ấy là lòng trọng nghĩa. Về phía Nguyệt Nga, “Xin theo cùng thiếp đền ân cho chàng” thể hiện mong muốn báo đáp chân thành. Hai cách ứng xử không đối lập: một người giúp không cầu lợi, một người nhận giúp đỡ mà không quên ơn. Cả hai cùng làm nổi vẻ đẹp của nghĩa tình.