Đọc thơ Nôm: cảm xúc và sự chuyển giọng

Phân tích do BTVN biên soạn theo bản “Tự tình (bài 2)” của Hồ Xuân Hương ở SGK này, mở bằng “Tiếng gà văng vẳng…”: Phần đầu đặt tiếng gà cùng nỗi oán hận; tiếng mõ, chuông và lời về miệng thế, duyên phận gợi tâm trạng bị dồn nén. Hai vế trước–sau và các từ láy giúp nỗi buồn, sự ngán ngẩm có hình thức cụ thể. Đến cuối, câu hỏi hướng tới tài tử văn nhân và lời không chịu già tom chuyển sang tư thế thách thức, không cam chịu. Vì thế chủ đề không chỉ là sự than buồn: bài thể hiện nỗi đau thân phận cùng khát vọng hạnh phúc, ý thức về giá trị con người. Ví dụ chỉ phân tích bản nêu trên, không tráo sang bài mở bằng “Đêm khuya…” vì một số cách đánh số có thể khác. Đọc giọng và hình thức từ đúng bản là bước đầu của lập luận có căn cứ.