Hiểu quan điểm trước khi phản hồi
Nhà phê bình lựa chọn chi tiết để trình bày một cách hiểu. Cách hiểu có thể thuyết phục nhưng không vì được in trong tài liệu mà mọi nhận xét thành sự kiện khách quan. Cần phân biệt điều văn bản tác phẩm kể với kết luận, liên tưởng của người bình luận.
Khi phản hồi, nêu đúng ý kiến đang bàn, kiểm căn cứ trong tác phẩm rồi chỉ phần đồng tình, chưa đồng tình hoặc muốn bổ sung. Khác cách hiểu không có nghĩa mọi ý kiến đều đúng: cách hiểu phải giải thích được chi tiết, không trái dữ kiện.
Một bài nghị luận có thể chọn một số khía cạnh nổi bật, không nhất thiết phân tích mọi nhân vật. Đánh giá lựa chọn bằng chứng theo mục đích và phạm vi, thay vì cho rằng thiếu bất kì chi tiết nào cũng làm cả bài mất giá trị.
Ví dụ bổ sung cách hiểu chiếc bóng
Phân tích và phản hồi do BTVN biên soạn theo truyện và bài Nguyễn Đăng Na trong SGK:
Nhà phê bình nhìn chiếc bóng trong quan hệ với nỗi oan và sự gắn bó vợ chồng. Người đọc có thể đồng tình rằng bóng vừa gây hiểu nhầm vừa giúp nhận ra sự thật, rồi bổ sung: việc người mẹ chỉ bóng để nói về cha còn thể hiện cách giữ hình ảnh người cha khi vắng nhà. Căn cứ cho phần bổ sung nằm ở lời bé Đản và lời giải thích sau đó trong truyện.
Phản hồi này không sửa chi tiết truyện, cũng không biến cách giải thích của nhà phê bình thành phán quyết buộc tội người mẹ. Cần đọc cả thái độ ghen tuông, việc không chịu nghe giải thích của Trương Sinh; không quy toàn bộ trách nhiệm cho một lời nói vô ý hoặc cho đứa trẻ.
Củng cố kiến thức
Phản hồi nào có cơ sở với ý kiến về chiếc bóng?
Cảm giác về giọng chưa đánh giá lập luận.
Uy tín không thay kiểm căn cứ.
Không được thay dữ kiện tác phẩm.
Đúng: đối thoại từ chi tiết thực có.
Lời giải
Đáp án D. Phản hồi cần xác định ý kiến và căn cứ, sau đó giải thích phần muốn bổ sung. Một chi tiết có thể được đọc ở nhiều quan hệ, nhưng mỗi cách đọc vẫn phải gắn văn bản; không dựa riêng uy tín hay sở thích.
Củng cố kiến thức
Phân biệt nào cần giữ khi đọc bài phê bình?
Đúng: phân biệt căn cứ nguồn với nhận xét về nguồn.
Người phê bình không là nhân vật truyện.
Nghị luận vẫn trình bày cách đánh giá.
Cần kiểm độ phù hợp với văn bản.
Lời giải
Đáp án A. Bài nghị luận lấy tác phẩm làm đối tượng, nhưng vẫn có tiếng nói của người viết. Phân biệt hai cấp giúp trích nguồn đúng và phản hồi đúng điều, không gán nhận xét của người bình luận thành lời kể nguyên gốc.