Cùng chủ đề bí mật, khác thể loại
Văn bản kí về một người có thật có thể lựa chọn sự kiện, lời kể, ý kiến và chi tiết đời sống để khắc hoạ chân dung. Không vì nói về tình báo hoặc điều khó biết mà tự xếp thành truyện trinh thám hư cấu.
Đọc cần phân biệt thông tin người viết trình bày, lời người khác được dẫn và nhận xét, mong muốn của người viết. Các góc nhìn làm chân dung nhiều chiều nhưng cần biết ai nói, xuất xứ và phạm vi đã đọc.
Thông tin trong bản trích giúp hiểu phần chân dung được lựa chọn, không thay toàn tiểu sử. Nếu cần dùng một dữ kiện lịch sử ngoài bản trích, phải kiểm thêm nguồn phù hợp, không tự điền từ trí nhớ hoặc dựng thêm tình tiết bí mật.
Ví dụ nhiều góc nhìn về Phạm Xuân Ẩn
Phân tích do BTVN biên soạn theo bản trích “Phạm Xuân Ẩn – tên người như cuộc đời” của Nguyễn Thị Ngọc Hải trong SGK:
Người viết phối hợp một số chặng hoạt động với lời những nhà báo từng biết Phạm Xuân Ẩn. Các lời được dẫn nêu sự trân trọng, câu hỏi và cách nhìn của người nói; phần cuối bộc lộ mong muốn tìm hiểu con người trong những điều đời thường, không chỉ các việc được coi là bí mật.
Sự phối hợp hướng người đọc tới chân dung, nhân cách. Không nên lấy một nhận xét được dẫn làm lời Nguyễn Thị Ngọc Hải nói trực tiếp, hoặc gọi đoạn kí là vụ án hư cấu. BTVN chỉ dùng bản trích đã đọc, không nhận đã khảo sát toàn cuốn sách hay hồ sơ hoạt động.
Củng cố kiến thức
Nhận diện nào phù hợp bản trích?
Đề tài không tự quyết định thể loại.
Đúng: xét đối tượng và cách tổ chức.
Nhan đề gợi không làm toàn văn bản thành thơ.
Kí có thể dẫn lời mà không thành kịch.
Lời giải
Đáp án B. Bản trích viết về người có thật, phối hợp các thông tin và lời đánh giá để dựng chân dung. Dùng đề tài tình báo, một nhan đề hoặc sự có mặt của lời dẫn để đổi loại văn bản đều chưa đủ căn cứ.
Củng cố kiến thức
Khi dùng một ý của nhà báo được dẫn trong bản trích, cần làm gì?
Không gán lời sai chủ thể.
Lời được dẫn có chủ thể riêng.
Không tự tạo phạm vi đọc nguồn.
Đúng: tư cách và đường dẫn thông tin rõ.
Lời giải
Đáp án D. Một văn bản có thể chứa nhiều tiếng nói. Ghi rõ ai nói và đã tiếp nhận qua đâu giúp giữ nguồn, tránh gán lời người khác cho tác giả hoặc nhận đã xem tài liệu chưa đọc.