Cụm nào giữ vai trò nòng cốt?
Câu đơn có một cụm chủ ngữ–vị ngữ nòng cốt. Câu ghép có từ hai cụm chủ ngữ–vị ngữ nòng cốt trở lên, mỗi cụm tạo một vế câu. Cần xét các cụm có độc lập ở cấp vế hay một cụm được bao trong bộ phận của cụm khác.
Một chủ ngữ có thể đi với vị ngữ gồm nhiều hoạt động; có nhiều động từ chưa chắc là câu ghép. Một cụm chủ–vị làm phần bên trong vị ngữ cũng chưa tự thành vế độc lập.
Khi phân tích, xác định chủ ngữ, phần nói về chủ ngữ và quan hệ giữa các cụm. Dấu phẩy, từ và có thể hỗ trợ, nhưng không quyết định chỉ bằng sự có mặt của chúng.
Ví dụ ba cách tổ chức câu
Ngữ liệu do BTVN biên soạn:
1. “Lan đọc sách và ghi chú.” Lan là chủ ngữ chung; đọc sách và ghi chú cùng nằm trong vị ngữ. Đây là câu đơn, không phải cứ có và là ghép.
2. “Lan đọc sách, còn Minh xếp lại giá.” Có hai cụm nòng cốt: Lan – đọc sách; Minh – xếp lại giá. Đây là câu ghép, có hai vế.
3. “Tôi biết Minh đã đến.” Nòng cốt ngoài là Tôi – biết Minh đã đến; Minh – đã đến được bao trong phần bổ sung cho biết, không là vế ngang với Tôi biết. Theo cách phân tích đang học, đây vẫn là câu đơn.
Điểm cần kiểm là quan hệ cấu tạo, không chỉ số từ chỉ hoạt động hoặc số tên người.
Củng cố kiến thức
Câu nào trong ví dụ có hai vế nòng cốt?
Hai hoạt động cùng vị ngữ của Lan.
Cụm Minh đã đến được bao chứa.
Đúng: hai chủ–vị ở cấp vế.
Độ dài không là tiêu chí cấu tạo.
Lời giải
Đáp án C. Lan–đọc sách và Minh–xếp lại giá là hai cụm nòng cốt nối thành một câu. Hai câu khác có một nòng cốt ngoài; nhiều hoạt động hoặc một cụm ở bên trong không tự tạo câu ghép.
Củng cố kiến thức
Vì sao Tôi biết Minh đã đến không được gọi ghép chỉ bằng việc đếm hai cụm?
Đúng: quan hệ bao chứa quyết định cách phân tích.
Câu vẫn có các cụm với vai trò khác.
Dấu chấm phẩy không là điều kiện bắt buộc.
Đại từ không loại trừ cấu tạo ghép.
Lời giải
Đáp án A. Không chỉ tìm được hai cụm là đủ; phải xét cấp độ của chúng. Ở câu này, phần Minh đã đến cho biết nội dung Tôi biết, nên được bao trong vị ngữ ngoài; bài học phân biệt nó với hai vế nòng cốt nối nhau.