Mỗi phần đang giúp chứng minh điều gì?
Đọc nghị luận, trước hết xác định vấn đề và quan điểm trung tâm. Sau đó tìm các luận điểm, xem mỗi nhận định giải thích một mặt nào và vì sao các mặt ấy giúp làm rõ luận đề. Một danh sách ý chưa cho thấy được quan hệ lập luận.
Lí lẽ giải thích quan hệ, đánh giá, nguyên nhân hoặc hệ quả; bằng chứng là những thông tin, sự việc, số liệu cụ thể được dùng để hỗ trợ. Cần đọc cả cách nối: từ thông tin ấy người viết suy ra điều gì, suy luận có phù hợp phạm vi không. So sánh có thể làm quy mô một vấn đề dễ hình dung, nhưng phải biết các đối tượng được so ở khía cạnh nào.
Lời kêu gọi thường xuất hiện sau phần làm rõ vấn đề và trách nhiệm. Giọng tha thiết không tự thay căn cứ. Cũng cần kiểm ngày, hoàn cảnh, người nghe của bài viết; số liệu trong văn bản lịch sử không tự là số liệu hiện tại.
Ví dụ lập luận trong Đấu tranh cho một thế giới hoà bình
Phân tích do BTVN biên soạn theo bản trích của G. G. Mác-két trong SGK:
Bài diễn văn thuộc năm 1986. Người viết làm nổi nguy cơ vũ khí hạt nhân, rồi đặt chi phí chạy đua vũ trang bên nhu cầu y tế, thực phẩm, giáo dục để cho thấy sự phi lí trong lựa chọn nguồn lực. Phần nói về sự sống hình thành lâu dài mà có thể bị phá huỷ nhanh mở rộng lí lẽ từ quyền sống của con người tới giá trị sự sống.
Các so sánh không chỉ trang trí: chúng giúp người nghe thấy cơ hội chăm lo cuộc sống bị bỏ lỡ và tính nghiêm trọng của nguy cơ. Từ đó lời kêu gọi phản đối vũ khí hạt nhân, gìn giữ hoà bình có nền lập luận. Đề nghị lưu giữ kí ức ở cuối bài mang tính cảnh tỉnh, không phải thông tin một ngân hàng như thế đã được xây.
Các con số được dẫn là những căn cứ bài diễn văn sử dụng trong bối cảnh của nó. Muốn trình bày tình hình hiện nay cần tìm nguồn mới; không xoá năm rồi gọi số ấy là thực trạng hôm nay.
Củng cố kiến thức
Vai trò của việc đặt chi phí vũ trang bên nhu cầu y tế, giáo dục là gì?
Cần đọc quan hệ so sánh với vấn đề trung tâm.
Đúng: bằng chứng được tổ chức để hỗ trợ nhận định.
Mục đích khác nhau tạo nên sức đối chiếu.
Bài dùng căn cứ của thời điểm lịch sử, không là bảng giá hôm nay.
Lời giải
Đáp án B. So sánh khiến chi phí khổng lồ được hiểu qua những nhu cầu gắn với quyền sống. Bước lí giải này nối bằng chứng với phê phán sự phi lí; không chỉ chép số hoặc tự đổi thành thông tin hiện tại.
Củng cố kiến thức
Khi dùng một số liệu từ bài diễn văn trong bài nói hiện nay, cần làm gì?
Bỏ năm có thể làm sai nghĩa và bối cảnh.
Được chọn vào SGK không làm số liệu tự cập nhật.
Nguồn cần đi cùng thời điểm, phạm vi.
Đúng: giữ căn cứ đúng thời điểm và tách mục đích sử dụng.
Lời giải
Đáp án D. Một số liệu có thể phù hợp để phân tích cách lập luận năm 1986 mà chưa phù hợp để mô tả hôm nay. Ghi nguồn, năm và kiểm lại khi chuyển mục đích giúp tránh dùng đúng con số nhưng sai bối cảnh.