Từ bức tranh quê đến những tình cảm gần gũi
**Miền quê** của **Nguyễn Khoa Điềm** gồm bốn khổ, mỗi khổ bốn dòng sáu tiếng. Cảnh xuân hiện lên qua mảnh trăng, mặt đồng chiều, tiếng ếch, lúa, đàn trâu. Những chi tiết thuộc nhiều giác quan khiến làng quê có đường nét, âm thanh và sức sống.
Mạch thơ không dừng ở miêu tả cảnh. Từ vẻ thân thuộc của quê nhà, lời thơ chuyển sang những tình cảm xôn xao, đằm thắm: sự trông đợi, tình thương dành cho người sắp ra lính, rồi tiếng hát ngân lên bên giếng làng, bến sông.
Muốn nêu chủ đề, cần đọc cả cảnh và tình người. Bài gợi vẻ đẹp bình dị, sự gắn bó với quê hương và những tình cảm trẻ trung, tha thiết. Không nên chỉ tóm thành một bản ghi cảnh đồng quê hoặc chỉ xem đó là lời kể việc nhập ngũ.
Vầng trăng nối cảnh vật với tiếng hát
Ở đầu **Miền quê**, mảnh trăng xuất hiện trong cảnh đồng chiều. Sang khổ sau, hình ảnh đàn trâu và vầng trăng được đặt gần nhau qua cách nói gõ sừng lên trăng cong. Liên tưởng làm cảnh quen trở nên sinh động, có nét hồn nhiên.
Ở khổ 3, người đọc gặp tình thương, sự mong đợi và người sắp ra lính. Cảnh quê vì thế gắn với con người, với những cuộc gần gũi và chia xa.
Cuối bài có hai dòng:
Có tiếng hát như con gái
Cao cao như vầng trăng trong...
Những so sánh gợi tiếng hát trẻ trung, trong sáng, vút lên và ngân xa. Vầng trăng trở lại, nối vẻ đẹp cảnh quê đầu bài với âm thanh, tình cảm ở cuối. Nét đằm thắm vẫn được giữ từ cảnh đến người, từ chiều quê đến lời hát.
Đó là cách dùng hình ảnh để liên kết mạch thơ. Không cần biến tiếng hát thành một người đã được xác định tên tuổi hay tự thêm một kết cục cho người ra lính.
Phân tích do BTVN biên soạn theo bản SGK.
Củng cố kiến thức
Vì sao chỉ nói “Miền quê tả một cánh đồng vào mùa xuân” chưa bao quát được bài?
Bài có mặt đồng, lúa, đàn trâu và nhiều chi tiết quê.
Cảnh quê được thể hiện rõ trong các khổ.
Đúng: cần đọc cả tình người, không chỉ cảnh vật.
Bài không kể một trận chiến.
Lời giải
Đáp án C. Hai khổ đầu gợi cảnh quê, nhưng mạch thơ còn chuyển sang tình thương và trông đợi, rồi khép bằng tiếng hát. Chủ đề cần bao quát sự gắn bó giữa cảnh và người. Chỉ nêu cảnh đồng sẽ bỏ mất phần tình cảm làm bài thơ đằm thắm.
Củng cố kiến thức
Vầng trăng xuất hiện ở đầu và cuối bài góp phần tạo hiệu quả nào?
Hình ảnh trở lại góp phần liên kết, không chia cắt.
Đúng: sự trở lại có biến đổi gắn cảnh và tình.
Bản thơ không nêu ngày trở về.
Trăng là hình ảnh so sánh, không nguồn phát tiếng hát theo nghĩa đen.
Lời giải
Đáp án B. Ở đầu, trăng nằm trong bức tranh quê; ở cuối, trăng được dùng để gợi vẻ đẹp tiếng hát. Hình ảnh quen trở lại trong một liên tưởng mới, tạo sự gắn kết giữa cảnh vật và tình cảm, đồng thời giữ âm hưởng trong sáng, đằm thắm.