Cảm nghĩ cần chỗ dựa
Chọn một bài thơ tám chữ đã đọc đủ để hiểu mạch. Mở đoạn giới thiệu nhan đề, tác giả và ấn tượng chung. Phần triển khai chọn vài nét nổi bật về nội dung, hình ảnh, lời thơ, vần hoặc nhịp; nói điều ấy gợi cảm xúc, suy nghĩ gì. Kết đoạn khái quát cảm nghĩ, không mở sang chuyện khác.
Không cần phân tích mọi yếu tố. Nên chọn các chi tiết cùng hướng ấn tượng đã nêu, giải thích quan hệ giữa cách biểu đạt và cảm xúc. Tránh đoạn chỉ khen hay, đẹp, xúc động hoặc tóm tắt đủ mọi khổ mà không có cảm nhận.
Viết bằng lời chân thành, câu liên kết hướng một chủ đề. Nếu trích thơ, trích ngắn, chính xác, nêu nguồn; nếu diễn ý, không đặt trong ngoặc kép như nguyên văn. Sau khi viết, kiểm tên tác giả, thể thơ, chi tiết và lời nhận xét. Bài luyện chọn đáp án chỉ kiểm cách viết, không thay việc đọc và góp ý đoạn văn thực hành.
Ví dụ đoạn cảm nghĩ và những phần làm việc
Đoạn tham khảo do BTVN biên soạn về ví dụ “Sân trường cuối hạ” của BTVN:
Khổ thơ “Sân trường cuối hạ” gợi một nỗi nhớ bạn bè dịu nhẹ. Sân trường vắng tiếng gọi, cánh phượng và chiếc lá bên trang vở làm hiện lên những dấu vết thân thuộc của ngày học. Giữa cảnh vắng, tiếng cười được cảm là còn ấm, khiến sự xa cách không xoá đi tình thân. Hai tiếng bay–nay ở cuối dòng 2 và 4 nối lời thơ bằng vần cách, giúp cảm xúc ngân tiếp. Dòng mở có thể được đọc chậm theo các cụm cảnh vật, làm nổi sự im vắng trước khi kí ức tiếng cười trở lại. Khổ thơ khiến người đọc nghĩ đến việc trân trọng những khoảnh khắc nhỏ cùng bạn bè.
Câu đầu giới thiệu và nêu ấn tượng; những câu giữa chọn hình ảnh, vần, nhịp để giải thích; câu cuối khép cảm nghĩ. Đây là một cách triển khai để quan sát, không là đoạn duy nhất đúng hay bài thay cho cảm nhận riêng.
Củng cố kiến thức
Câu nào có cảm nhận dựa vào nét nghệ thuật cụ thể?
Đúng: nối hình ảnh và cách dùng từ với cảm xúc.
Còn thiếu căn cứ.
Số chữ nhan đề không chứng minh giá trị.
Các hình ảnh cần được đọc theo vị trí và mạch.
Lời giải
Đáp án A. Câu chỉ ra cách dùng ấm cho tiếng cười rồi lí giải tình thân bền trong kí ức. Như vậy cảm nghĩ không tách khỏi bài thơ; đây là điều các lời khen chung chưa làm được.
Củng cố kiến thức
Khi đoạn văn chỉ kể lại lần lượt bốn dòng, cần bổ sung gì trước?
Tiểu sử không thay cảm nghĩ có căn cứ.
Lặp văn bản không tạo phân tích.
Đúng: chuyển từ kể nội dung sang cảm nhận được giải thích.
Đổi kiểu câu không tự sửa thiếu cảm nghĩ.
Lời giải
Đáp án C. Đoạn cảm nghĩ cần cho thấy người viết cảm gì, từ đâu có cảm ấy. Chọn một vài hình ảnh, từ hoặc nhịp, giải thích tác động rồi nối về ấn tượng chung; không chỉ đổi bề ngoài của đoạn tóm tắt.