Hình ảnh giúp lí lẽ dễ hình dung
Trong một bài nói về vấn đề lớn, người viết có thể dùng hình ảnh đời thường để làm rõ khó khăn và lựa chọn. Cần giải thích sự tương đồng giữa hình ảnh ấy với vấn đề, không chỉ gọi tên biện pháp tu từ.
Giọng khẩn thiết được tạo bởi lời nhấn mạnh, lời kêu gọi, cách xưng hô bao gồm cả người nói và người nghe. Giọng ấy có thể gợi lo lắng, nhưng cũng khích lệ tinh thần cùng chịu trách nhiệm.
Khi diễn giải lời dự báo, giữ các từ chỉ điều kiện và khả năng như **nếu, có nguy cơ**. Lời cảnh báo một hậu quả có thể xảy ra không đồng nghĩa với thông báo hậu quả ấy chắc chắn đã xảy ra.
Ngọn núi, chiếc phanh và ngã tư
Phân tích do BTVN biên soạn theo bài phát biểu năm 2018 của **An-tô-ni-ô Gu-tê-rét** trong SGK.
**Ngọn núi phía trước** gợi thách thức lớn. Nhưng nói đến khả năng vượt qua cũng khẳng định khó khăn không có nghĩa là bất lực. Hình ảnh chuẩn bị cho việc nêu các giải pháp.
**Chiếc phanh** gợi yêu cầu kìm lại một chiều hướng nguy hiểm. **Ngã tư** gợi thời điểm phải lựa chọn đường đi. Những hình ảnh quen thuộc khiến vấn đề khí hậu bớt xa vời, đồng thời làm rõ tính cấp bách của quyết định.
Cách xưng **chúng ta** đặt người nói trong cộng đồng cùng đối diện vấn đề. Những lời thúc giục hướng tới lãnh đạo và xã hội, tạo cảm giác trách nhiệm chung chứ không đẩy mọi việc sang người khác.
Ở đầu bài, cảnh báo về mốc 2020 được đặt trong điều kiện không thay đổi hướng đi. Khi trình bày lại, cần giữ đó là **lời cảnh báo có điều kiện trong bài năm 2018**, không đổi thành bản tin xác nhận một kết quả đã xảy ra. Điều quan trọng của mạch diễn văn là: nhận rõ nguy cơ để hành động, không phải nhận nguy cơ rồi buông xuôi.
Củng cố kiến thức
Hình ảnh ngã tư trong bài nói giúp làm rõ ý nào?
Đúng: ngã tư làm nổi tình thế cần chọn hướng.
Lời kêu gọi nhấn phải lựa chọn để ứng phó, không chờ hậu quả tự hết.
Nhận ra lựa chọn chưa thay cho quyết định và hành động.
Tính cấp bách xuất phát từ sự khác biệt giữa các lựa chọn.
Lời giải
Đáp án A. Đứng ở ngã tư gợi việc phải chọn một hướng đi. Trong bài phát biểu, hình ảnh ấy làm rõ nhân loại không thể tiếp tục trì hoãn quyết định trước nguy cơ khí hậu. Nó hỗ trợ lời kêu gọi thay đổi, không phải mô tả một nút giao thông cụ thể.
Củng cố kiến thức
Cách diễn giải nào giữ đúng tính chất của một lời cảnh báo “nếu không thay đổi hướng đi, chúng ta có nguy cơ…”?
Đã bỏ cả điều kiện lẫn mức độ có nguy cơ.
Bài còn nêu khả năng ứng phó và các giải pháp.
Đúng: giữ quan hệ điều kiện và tác dụng thúc giục.
Lời cảnh báo không bảo đảm kết quả tức thì của một kế hoạch.
Lời giải
Đáp án C. Nếu nêu điều kiện; có nguy cơ nêu khả năng đáng lo, không phải kết quả chắc chắn đã được kiểm chứng. Người nói dùng cảnh báo để tạo lí do phải thay đổi. Bỏ những từ ấy sẽ làm sai ý và làm mất quan hệ giữa cảnh báo với hành động.