Nhân vật mang tên người thật vẫn là hình tượng trong truyện
Tưởng tượng nghệ thuật kết hợp quan sát, cảm xúc, kí ức và khả năng hình dung để tạo một thế giới văn học. Nó có thể giúp tác phẩm gợi vẻ đẹp, khát vọng hoặc khả năng chưa thành hiện thực. Phân tích cần xem tưởng tượng ấy có vai trò gì trong mạch truyện và cách thể hiện nhân vật.
Khi truyện dùng tên một người có thật, lời thoại và sự việc trong tác phẩm vẫn phải được đọc theo tính chất văn học. Không tự lấy chúng làm tư liệu xác nhận toàn bộ tiểu sử, cũng không coi lời nhân vật hình dung là dự báo chắc chắn ngoài đời.
Đọc lời, hành động và cảm xúc trong hoàn cảnh. Nêu căn cứ rồi giải thích phẩm chất được bộc lộ; không chỉ dán nhãn “giàu tưởng tượng”. Cần phân biệt sự tưởng tượng đem niềm tin trong thế giới nghệ thuật với việc đưa thông tin sai hoặc hứa kết quả chắc chắn trong giao tiếp thực tế.
Ví dụ đọc An-đéc-xen trong bản trích Xe đêm
Phân tích do BTVN biên soạn theo truyện của Côn-xtan-tin Pau-xtốp-xki, Đỗ Hải Phong dịch, bản trích SGK:
An-đéc-xen giúp trả tiền xe cho các cô gái rồi trò chuyện về tương lai, tình yêu và niềm vui. Những điều ông hình dung không chỉ bộc lộ trí tưởng tượng mà còn hướng tới việc nâng đỡ tâm hồn người nghe. Cách đặt cuộc trò chuyện trong chuyến xe đêm, kết hợp đối thoại với những phút suy nghĩ, làm câu chuyện vừa gần gũi vừa giàu chất thơ.
Có thể từ hành động giúp đỡ và cách nói hướng tới niềm vui để nhận xét về lòng nhân hậu của nhân vật. Không lấy lời ông đoán tương lai các cô gái làm kết quả đã được xác minh. Đây là hình tượng An-đéc-xen trong một truyện của Pau-xtốp-xki, không phải biên bản cuộc đi xe hay bài tự thuật của An-đéc-xen.
Củng cố kiến thức
Căn cứ nào hỗ trợ nhận xét nhân vật giàu lòng nhân hậu trong ví dụ?
Thời gian riêng chưa đủ xác định phẩm chất.
Tên nhân vật chưa chứng minh cách ứng xử.
Đúng: hành động và lời nói được đặt trong quan hệ.
Dự đoán không thành hồ sơ kết quả.
Lời giải
Đáp án C. Xét điều nhân vật làm cho người khác và hướng cảm xúc trong lời trò chuyện. Hai căn cứ hỗ trợ lòng nhân hậu, bên cạnh trí tưởng tượng. Không dùng tên hoặc thời gian làm lời khen thay cho phân tích ứng xử.
Củng cố kiến thức
Khi dùng Xe đêm để viết về An-đéc-xen, điều nào cần giữ?
Đúng: giữ loại văn bản và phạm vi thông tin.
Đây là hai chủ thể khác nhau.
Điều hình dung khác sự kiện đã xác minh.
Muốn chứng minh lịch sử cần nguồn phù hợp.
Lời giải
Đáp án A. Truyện xây dựng một nhân vật mang tên người thật, nhưng lời thoại và cách kể thuộc tác phẩm văn học. Phải giữ tên tác giả, bản dịch và phạm vi phân tích; không chuyển hình tượng thành hồ sơ lịch sử.