Truyện ngắn nhưng chi tiết có sức gợi
Truyện cười là loại truyện dùng tiếng cười để mua vui, giải trí và có thể giễu, phê phán thói xấu. Truyện thường ngắn, tập trung vào tình huống trái tự nhiên hoặc nghịch lí, nhân vật có một nét nổi bật, lời nói hàm ý và kết thúc bất ngờ.
Khi đọc, xác định tình huống, hành động, điều lời nói trực tiếp cung cấp và phần thêm vào vì mục đích riêng của nhân vật. Chi tiết có vẻ dư trong giao tiếp bình thường có thể chính là điểm làm lộ thói xấu.
Với tình huống lặp, xem mỗi lần khác gì và dẫn tới kết thúc nào. Không chỉ viết “lặp để nhấn mạnh”: phải giải thích điều được bộc lộ qua chuỗi thay đổi. Tiếng cười cần được nhận xét theo từng truyện, không áp một mức gay gắt cho mọi truyện.
Hai cách tạo tiếng cười trong truyện nguồn
Phân tích do BTVN biên soạn theo “Lợn cưới, áo mới” và “Treo biển” trong SGK:
Ở truyện thứ nhất, người tìm lợn nói thêm việc dùng lợn cho cưới; người đáp lại đưa cả chiếc áo mới vào lời trả lời. Những thông tin không cần cho việc hỏi có thấy lợn đi qua không làm lộ mong muốn khoe. Cả hai cùng khoe khiến cuộc đối thoại lệch mục đích thông thường và tạo tiếng cười.
Ở “Treo biển”, nhà hàng lần lượt bỏ các phần trên biển theo từng lời góp ý, cuối cùng cất biển. Chuỗi nghe–bỏ lặp lại nhưng phần thông tin còn lại ngày càng ít; kết thúc làm rõ việc thiếu cân nhắc mục đích biển và nhu cầu người đọc.
Điều rút ra không phải cứ kể thông tin thêm là khoe hoặc phải bác mọi góp ý. Cần xét mục đích giao tiếp và lí do lựa chọn: khoe của khác cung cấp thông tin cần thiết; tiếp thu có suy xét khác làm theo mọi lời.
Củng cố kiến thức
Điểm gây cười ở lời hỏi–đáp trong “Lợn cưới, áo mới” được ví dụ giải thích ra sao?
Ngoài việc tìm lợn còn có ý khoe.
Đúng: chi tiết dư làm lộ tính cách cả hai.
Vấn đề ở thông tin không cần nhằm khoe, không phải quá ít.
Cần xét chức năng từng thông tin, không khái quát máy móc.
Lời giải
Đáp án B. So với việc hỏi lợn có đi qua không, yếu tố cưới và áo mới không cần cho câu trả lời ấy. Đặt trong tình huống nhân vật muốn khoe, chúng trở thành chi tiết nghệ thuật bộc lộ thói khoe khoang.
Củng cố kiến thức
Bài học về tiếp thu góp ý từ phân tích “Treo biển” nên được hiểu thế nào?
Truyện phê phán thiếu suy xét, không phủ nhận lắng nghe.
Làm theo máy móc chính là điều bị bộc lộ.
Đúng: xét ý kiến trong quan hệ mục đích.
Ý đầu vẫn có thể sửa nếu có căn cứ.
Lời giải
Đáp án C. Chuỗi bỏ từng phần cho thấy tiếp thu mà không cân nhắc điều biển cần làm. Cách vận dụng là nghe và đánh giá căn cứ, không chọn một cực đoan luôn bác bỏ hoặc luôn làm theo mọi lời.