Cùng một biện pháp có thể gợi những cảm xúc khác nhau
**So sánh** đặt hai đối tượng cạnh nhau theo một nét tương đồng. Muốn giải thích, cần nêu hai đối tượng và điều cách đặt ấy giúp hình dung.
Với **điệp ngữ**, tìm từ được lặp và mạch ý mà sự lặp nhấn mạnh. Với **nhân hoá**, tìm hoạt động hoặc tình cảm của người được gán cho vật, rồi giải thích ấn tượng tạo ra.
Không chỉ nhận diện bằng một từ: có “như” chưa đủ nói hết ý nghĩa so sánh; có từ được lặp cũng cần xét dụng ý trong đoạn.
Từ dấu hiệu đến cảm giác của nhân vật
Phân tích do BTVN biên soạn theo Lá đỏ và bản trích Những ngôi sao xa xôi.
**Cô gái được so sánh với quê hương:** cách so sánh làm nổi bật vẻ bình dị, thân thương và sức nâng đỡ tinh thần của em gái tiền phương đối với người lính.
**Thành phố trong hồi ức được so sánh với cảnh thần tiên:** ánh đèn gợi sao trong thế giới cổ tích. Cách nhìn ấy bộc lộ kí ức lung linh, mơ mộng của Phương Định, tương phản với cao điểm bị bom tàn phá.
**Từ “và” lặp ở đầu những câu ngắn khi Phương Định chờ đồng đội:** từng người, vật hiện lên rời rạc trong khoảng không vắng. Sự liệt kê cùng nhịp ngắt làm rõ cảm giác cô đơn, lo lắng; không phải cứ lặp và là chỉ diễn tả niềm vui.
**“Tình yêu” lặp ở cuối bản trích:** lời kể nhấn tình cảm mạnh mẽ của Nho, Phương Định với những người cùng chiến đấu. Tác dụng khác đoạn chờ đợi vì hoàn cảnh và mạch cảm xúc đã khác.
**Máy bay “nạo vét sự yên lặng”:** hoạt động nạo vét được gán cho máy bay bằng nhân hoá, gợi âm thanh sắc lạnh quần đảo, phá vỡ sự yên tĩnh. Hình ảnh giúp cảm nhận sự đe doạ của chiến tranh, không tả một việc xúc đất thật.
Củng cố kiến thức
Vì sao điệp “và” lúc chờ đồng đội và điệp “tình yêu” cuối bản trích không nên được giải thích giống hệt nhau?
Cả hai đều có sự lặp mang dụng ý trong đoạn.
Ngữ cảnh và nội dung được nhấn quyết định tác dụng.
Đúng: cùng biện pháp nhưng điều được nhấn khác nhau.
Người kể vẫn là Phương Định xưng tôi.
Lời giải
Đáp án C. Khi chờ đồng đội, những câu ngắn lặp và lần lượt nêu người, vật giữa sự vắng vẻ, làm rõ nỗi lo. Ở cuối bản trích, từ tình yêu được lặp trong lời bộc lộ sự gắn bó. Không thể dùng một tác dụng chung thay cho hai hoàn cảnh, dù đều có điệp ngữ.
Củng cố kiến thức
Cách giải thích nào phù hợp với nhân hoá máy bay “nạo vét sự yên lặng”?
Đúng: hoạt động được gán cho vật làm rõ ấn tượng âm thanh.
Nhân hoá không phải miêu tả thao tác đào đất.
Cách nói nhấn sự phá vỡ yên tĩnh.
Ngữ cảnh tập trung cảm giác nghe và sự đe doạ.
Lời giải
Đáp án A. Nạo vét là hoạt động có tác động mạnh lên một đối tượng; gán nó cho máy bay đối với sự yên lặng khiến tiếng quần đảo như cào phá không gian. Nhân hoá gợi âm thanh sắc lạnh và tính khốc liệt ở cao điểm, không cung cấp thông tin máy bay thật sự xúc đất.