Cùng các sự việc nhưng cách trình bày có thể khác
Cấu trúc câu là cách tổ chức và sắp xếp các thành phần để diễn đạt. Khi đưa một thành phần lên trước, đổi thứ tự điều kiện và kết quả hoặc tổ chức các hành động nối tiếp, điểm nhấn có thể thay đổi.
Muốn so sánh hai cách viết, trước hết xác định thông tin chung. Tiếp đó xét cách nào đưa người, thời gian hoặc hành động lên trước, điều gì được nhấn, mạch với câu trước có phù hợp không. Không tuyên bố mọi câu đảo đều hay hơn; lựa chọn phụ thuộc mục đích và ngữ cảnh.
Khi chỉnh câu, giữ quan hệ ý nghĩa và trình tự thực tế. Nếu đổi thứ tự khiến người đọc hiểu sai nguyên nhân, thời gian hoặc chủ thể, phải sửa lại. Cần kiểm cả độ tự nhiên, sự rõ nghĩa, không chỉ làm câu khác bản ban đầu.
Ví dụ câu kể theo hành động hay theo nhân vật
Ví dụ giả định do BTVN biên soạn:
A. “Đặt chiếc cặp xuống bàn, Lan mở vở.”
B. “Lan đặt chiếc cặp xuống bàn rồi mở vở.”
Hai câu cùng diễn đạt Lan đặt cặp trước, mở vở sau. A đưa hành động mở đầu lên trước, có thể nối với mạch đang theo dõi các động tác. B đặt tên Lan ở đầu, thuận khi cần xác định rõ ai làm các việc. Không có đủ ngữ cảnh để coi một câu luôn tốt hơn câu còn lại.
Nếu đổi thành “Lan mở vở rồi đặt cặp xuống bàn”, trình tự sự việc đã khác, không còn chỉ đổi điểm nhấn. Khi sửa, phải kiểm thông tin được giữ và thông tin bị thay.
Củng cố kiến thức
Nhận xét nào đúng nhất về hai câu A, B trong ví dụ?
Cả hai nói về Lan.
B vẫn đặt cặp rồi mở vở.
Cấu trúc A có thể rõ nghĩa và phù hợp.
Đúng: giữ thông tin nhưng điểm nhấn khác.
Lời giải
Đáp án D. Xác định người thực hiện và thứ tự ở cả hai câu: đều là Lan, đặt cặp trước rồi mở vở. Khác biệt là cách mở đầu và tổ chức thông tin; lựa chọn cần dựa vào mạch đoạn, không phán câu nào luôn hay hơn.
Củng cố kiến thức
Vì sao câu “Lan mở vở rồi đặt cặp xuống bàn” không chỉ đổi điểm nhấn so với B?
Vẫn chỉ Lan.
Đúng: mở vở nay được kể trước việc đặt cặp.
Từ này ở đây nối trình tự, không tự biến kiểu câu.
Tên người ở đầu có thể phù hợp.
Lời giải
Đáp án B. Đọc quan hệ thời gian do “rồi” tạo ra. Trong B, đặt cặp trước; câu mới lại mở vở trước. Như vậy nội dung trình tự đã thay đổi. Khi biên tập cần giữ điều thực sự muốn kể, không chỉ thấy dùng cùng những từ là coi nghĩa như nhau.