Minh sư: lắng nghe và cách nhìn nhân vật

Phân tích do BTVN biên soạn theo bản trích trong SGK. Trong đêm ở Hải Vân, Nguyễn Hoàng nghe hai người lính bàn về mình. Một người đề cao tầm nhìn xa của ông; người kia cho rằng ban đầu ông vào phương Nam để tránh nguy hiểm, chưa phải đã có sẵn một kế hoạch lớn. Hai lời nói tạo ra hai cách nhìn khác nhau về cùng một con người. Khi bị phát hiện, hai người lính lo sợ. Nhưng Nguyễn Hoàng không trừng phạt; ông mời họ uống trà và tiếp tục câu chuyện. Ông thừa nhận lúc đầu mình có nỗi lo cho tính mạng, rồi từ hoàn cảnh ấy tìm cách gây dựng sự nghiệp. Lời bộc bạch khiến nhân vật hiện lên chân thực, không chỉ qua một lời tôn vinh. Nguyễn Hoàng gọi cả hai người là những người thầy sáng suốt. Người khen và người nêu điều khác với lời khen đều giúp ông suy ngẫm về mình. Cách ứng xử cho thấy sự cởi mở, biết lắng nghe và trân trọng lời nói thẳng. Qua tình huống này, nhan đề gợi ý nghĩa rộng hơn việc ai dạy ai theo chức vị: con người có thể học từ những nhận xét chân thành, kể cả nhận xét chưa hoàn toàn thuận với mình. Cách hiểu ấy dựa vào cuộc đối thoại được kể, không biến truyện thành một lời khen không có chi tiết.