Ai đang kể, ai đang nói?
Lời người kể thuật lại sự việc, giới thiệu cảnh và nhân vật; có thể cho biết cả suy nghĩ, tâm trạng. Lời nhân vật gồm lời nói với người khác và lời nghĩ trong lòng. Những phần này có thể đan xen trong một đoạn truyện.
Ngôi kể được xác định từ cách người kể xuất hiện trong toàn mạch truyện. Ở ngôi thứ ba, người kể thường giấu mình, gọi nhân vật bằng tên hoặc những từ như “chàng”, “hắn”. Nếu trong lời thoại nhân vật có “tôi”, “ta”, điều đó không làm toàn truyện chuyển thành ngôi thứ nhất.
Khi phân tích lời nhân vật, cần xem lời ấy được nói với ai, trong hoàn cảnh nào và đi cùng hành động gì. Ngôn ngữ không chỉ giúp nhận ra thời đại mà còn bộc lộ vị thế, thái độ và tính cách.
Lời xin đánh và thái độ của nhà vua
Phân tích do BTVN biên soạn theo bản trích “Lá cờ thêu sáu chữ vàng”.
Người kể gọi nhân vật là Hoài Văn hoặc Quốc Toản, thuật lại hành động và cho biết nỗi nóng lòng của nhân vật. Đây là lời kể ở ngôi thứ ba. Những lời nghĩ xưng “ta” thuộc tâm trạng Quốc Toản, không phải lời tự kể của người kể chuyện.
Khi được gặp vua, Quốc Toản nói: “Xin quan gia cho đánh!” Lời nói ngắn, trực tiếp, cùng việc quỳ xuống thể hiện sự khẩn thiết. Nhân vật không chỉ muốn được có mặt trong cuộc họp mà còn có ý kiến rõ ràng về việc chống giặc.
Nhà vua vẫn giữ quy định chưa cho Quốc Toản dự bàn, nhưng ghi nhận tấm lòng lo việc nước, không xử phạt và ban cam. Cách ứng xử vừa nghiêm minh vừa độ lượng ấy cho thấy nhà vua hiểu và trân trọng chí khí người trẻ. Nếu chỉ kể rằng vua “cho quà”, sẽ chưa làm rõ ý nghĩa của hành động.
Củng cố kiến thức
Truyện được kể ở ngôi thứ ba, nhưng có chỗ lời nghĩ của Quốc Toản xưng “ta”. Cần hiểu thế nào?
Người kể gọi tên và kể về Quốc Toản, không tự nhận là nhân vật này.
Một lời nghĩ không cho thấy có hai người kể cùng thuật lại truyện.
Đúng. Cần phân biệt lời người kể với lời nghĩ của nhân vật.
Đại từ trong lời nhân vật không quyết định ngôi kể của toàn truyện.
Lời giải
Đáp án C. Người kể ngôi thứ ba có thể thuật cả suy nghĩ của nhân vật. Trong bản trích, “ta” thuộc lời nghĩ của Quốc Toản. Muốn xác định ngôi kể, phải xem người kể đang tự kể việc của mình hay kể về nhân vật khác.
Củng cố kiến thức
Việc nhà vua ghi nhận tấm lòng nhưng vẫn chưa cho Quốc Toản dự bàn thể hiện điều gì?
Cuộc bàn việc nước và cách ứng xử không cho thấy thái độ ấy.
Đúng. Hai mặt nghiêm minh và độ lượng cùng thể hiện trong hành động.
Bản trích không kể việc trao quyền tự quyết mọi việc quân.
Vua không xử phạt Quốc Toản mà ghi nhận chí khí của nhân vật.
Lời giải
Đáp án B. Nhà vua không bỏ quy định về việc dự bàn, nhưng hiểu động cơ lo việc nước của Quốc Toản. Việc không xử phạt và ban cam thể hiện sự độ lượng, trân trọng; không có nghĩa đã trao cho nhân vật mọi quyền hạn.