Đọc sự việc để hiểu người anh hùng
“Quang Trung đại phá quân Thanh” trích hồi thứ mười bốn của “Hoàng Lê nhất thống chí”, tác phẩm của Ngô gia văn phái. Bản SGK do Nguyễn Đức Vân và Kiều Thu Hoạch dịch. Câu chuyện tái hiện cuộc tiến quân chống quân Thanh vào cuối năm 1788, đầu năm 1789.
Có thể theo dõi bản trích qua ba chặng: nhận tin, lên ngôi và xuất quân; tổ chức lực lượng, tiến đánh và giành thắng lợi; cảnh quân Thanh cùng vua tôi Lê Chiêu Thống tháo chạy. Mỗi chặng không chỉ nối tiếp sự việc mà còn làm rõ nhân vật.
Quang Trung hiện lên qua quyết định, lời nói với quân sĩ, cách dùng người và cách tổ chức trận đánh. Khi nhận xét nhân vật quyết đoán hoặc có tài, cần chỉ ra việc làm nào thể hiện phẩm chất ấy và giải thích vì sao.
Từ quyết định xuất quân đến chiến thắng
Phân tích do BTVN biên soạn theo bản trích trong SGK.
Khi nhận tin quân Thanh vào Thăng Long, Nguyễn Huệ muốn xuất quân ngay. Tuy vậy, ông lắng nghe lời khuyên, lên ngôi hoàng đế rồi mới tiến quân. Chi tiết cho thấy sự quyết đoán đi cùng khả năng tiếp nhận ý kiến cần thiết, không phải nóng vội làm theo ý mình.
Trên đường tiến quân, Quang Trung tuyển thêm quân, hỏi ý kiến Nguyễn Thiếp và khích lệ quân sĩ bằng lời khẳng định chủ quyền, nhắc truyền thống chống ngoại xâm. Ở Tam Điệp, ông hiểu lí do rút quân của các tướng, đánh giá vai trò Ngô Thì Nhậm và tính cả việc bang giao sau chiến thắng. Những việc ấy thể hiện tài tổ chức, dùng người và tầm nhìn xa.
Trong các trận đánh, Quang Trung vận dụng cách đánh phù hợp: vây và gọi hàng ở Hà Hồi; tổ chức lực lượng tiến công ở Ngọc Hồi, phối hợp các hướng. Trưa mồng 5 Tết, quân thắng trận vào Thăng Long, sớm hơn lời hẹn mồng 7. Diễn biến nhanh làm nổi bật khả năng chỉ huy và sức tiến công mạnh mẽ.
Sơ đồ cho thấy mạch sự việc. Khi phân tích, cần nối mỗi chặng với một hành động cụ thể; riêng tên chặng chưa đủ để chứng minh tài trí của nhân vật.
Củng cố kiến thức
Chi tiết nào cho thấy sự quyết đoán của Quang Trung đi cùng việc lắng nghe ý kiến?
Nhân vật đã nghe lời khuyên trước khi xuất quân.
Đúng. Quyết định được điều chỉnh để tập hợp lực lượng và lòng người.
Nhân vật chủ động tiến quân đánh giặc, không chờ giặc tự rút.
Quang Trung trực tiếp tổ chức và chỉ huy.
Lời giải
Đáp án B. Nguyễn Huệ muốn tiến quân ngay sau khi nhận tin, nhưng tiếp nhận lời khuyên về việc lên ngôi trước khi xuất quân. Hành động cho thấy ý chí hành động nhanh đi cùng khả năng cân nhắc việc cần làm, không phải sự nóng vội bất chấp ý kiến khác.
Củng cố kiến thức
Chi tiết nào thể hiện rõ tầm nhìn vượt ra ngoài việc giành thắng lợi trước mắt?
Tốc độ hành quân chưa trực tiếp thể hiện kế hoạch sau chiến thắng.
Phản ứng phía đối phương không phải dự tính lâu dài của Quang Trung.
Tuyển quân là việc chuẩn bị lực lượng trước trận đánh.
Đúng. Nhân vật đã nghĩ tới quan hệ bang giao sau cuộc chiến.
Lời giải
Đáp án D. Quang Trung không chỉ tính cách thắng trận mà còn tính việc xử lí quan hệ với phương Bắc sau chiến thắng, trong đó đề cao vai trò Ngô Thì Nhậm. Chi tiết này cho thấy tầm nhìn lâu dài và sự hiểu biết về dùng người.