Hình ảnh có thể cùng làm nhiệm vụ thuyết phục
Một văn bản nghị luận có thể dùng lí lẽ, so sánh, ẩn dụ, câu hỏi và lời kêu gọi để thuyết phục. Hình ảnh không chỉ trang trí: nó có thể giúp một quan hệ trừu tượng trở nên gần gũi, gợi xúc cảm và hỗ trợ nhận thức.
Khi đọc, chỉ rõ hình ảnh được dùng, quan hệ nó gợi, rồi nối với luận điểm. Phân biệt nghĩa tả thực và nghĩa chuyển; không lấy hình ảnh ẩn dụ làm khẳng định khoa học theo nghĩa đen. Thông điệp phải được rút từ mạch, không chỉ một câu nghe nổi bật.
Phân tích nội dung, nghệ thuật của bản được học không đồng nghĩa đã xác minh từng lời nguyên gốc hay mọi chi tiết lịch sử truyền văn bản. Cần giữ tên bản, phạm vi và nguồn; nhận định về cả một cộng đồng ngoài đời phải có căn cứ phù hợp, không chỉ một cách nói trong văn bản.
Ví dụ hình ảnh đất và quan hệ gia đình
Phân tích do BTVN biên soạn theo bản “Diễn từ ứng khẩu của thủ lĩnh da đỏ Xi-át-tơn” trong SGK:
Bản văn dùng hình ảnh đất như mẹ và nhiều sự vật như thành viên cùng một gia đình. Cách nói khiến mối gắn bó với thiên nhiên trở thành một quan hệ thân thiết, không chỉ là quan hệ mua bán, chiếm hữu. Những lời nhắc về nước, không khí, loài vật và con người cùng làm rõ sự ràng buộc; lời kêu gọi hướng tới thái độ trân trọng, giữ gìn.
Hình ảnh gia đình cần được hiểu trong cách lập luận bằng ẩn dụ, không theo nghĩa sinh học rằng đất sinh ra con người như một người mẹ. Ví dụ chỉ phân tích bản SGK, không tự nhận đã kiểm bản ghi lời nói nguyên gốc. Không từ một văn bản mà gán mọi cá nhân của một cộng đồng cùng suy nghĩ hoặc phủ nhận sự đa dạng văn hoá.
Củng cố kiến thức
Hình ảnh đất như mẹ được ví dụ giải thích theo hướng nào?
Không hiểu nghĩa chuyển như dữ kiện sinh học.
Bản đang nói quan hệ với thiên nhiên.
Hình ảnh phối hợp với lí lẽ.
Đúng: giải thích hình ảnh trong mục đích thuyết phục.
Lời giải
Đáp án D. Hình ảnh đưa quan hệ con người–đất vào cách hiểu thân thiết như gia đình. Đặt cạnh nước, không khí và loài vật, nó hỗ trợ thông điệp gắn bó, giữ gìn. Tác dụng phải được xét trong mạch, không lấy ẩn dụ làm một phép giải thích sinh học.
Củng cố kiến thức
Nhận định nào giữ đúng phạm vi ví dụ?
Không khái quát mọi cá nhân từ một bản văn.
Đúng: phân biệt phân tích văn bản với khảo chứng.
Đọc một bản không thay việc xác minh nguồn gốc.
Thông điệp cần căn cứ trong mạch.
Lời giải
Đáp án B. Mục tiêu ở đây là nhận cách bản đang học lập luận. Nếu muốn xác nhận lịch sử truyền văn bản hoặc từng lời nói nguyên gốc, cần những nguồn và việc đối chiếu riêng. Không chuyển phân tích nghệ thuật thành lời xác nhận đã khảo chứng.